Eenstemmige flarden

klassiekReinbert de Leeuw: Franz Liszt *****

In Via Crucis van Franz Liszt is geen plaats voor hysterische menigten, sentimentele lamentaties of barokke martelingen. Juist dor en droog is het landschap waar een kennelijk door God verlaten Jezus Zijn kruis moet dragen. In Liszts barre, bijna atonale partituur klinkt geen heilzame boodschap van verlossing maar desolate verstilling.

Franz Liszt schreef vijf versies van Via Crucis, waarvan drie voor koor. Pianist Reinbert de Leeuw maakte al eens een opname van de koor- en pianoversie met het Nederlands Kamerkoor. Nu heeft hij de variant voor pianosolo uitgebracht, waarbij Via Crucis nóg verder is uitgebeend. Eenstemmige flarden van melodieën, in de verte herinnerend aan het Gregoriaans, worden zonder opsmuk opgediend. De dynamiek blijft meestal omfloerst, de slagen waarmee Jezus aan het kruis wordt gespijkerd uitgezonderd. Te midden van zo veel kale noten klinkt het vierstemmige koraal O Haupt voll Blut und Wunden bijna sonoor.

Deze late partituur van Liszt, waarin radicaal afstand wordt gedaan van de vroegere virtuoze pianowerken, is op het lijf van Reinbert de Leeuw geschreven. Eerder imponeerde de pianist al met een onthechte vertolking van Uspud, het bizarre pianoballet van Erik Satie vol zachte statische akkoorden. In Via Crucis is de focus van De Leeuw al net zo scherp, waardoor de gefragmenteerde muziek altijd op spanning blijft.

Via Crucis wordt gekoppeld aan La Notte: de nacht als symbool voor de dood, een werk dat Liszt in de orkestversie voor zijn eigen begrafenis bedacht had. In de viool- en pianobezetting levert Vera Bets een ingetogen, kwetsbare vioolklank bij de lugubere pianopartij. Ook hier is het weinige licht bleek. Het pessimistische gedicht van Michelangelo dat Liszt bij La Notte liet afdrukken, wordt in deze sombere uitvoering al te goed invoelbaar: ‘De slaap is mij dierbaar, maar liever nog was ik van steen.’

    • Floris Don