CPB ondermijnt positie als onafhankelijk adviseur

Het ‘nieuws’ is te vinden in voetnoten. Het CPB ging na wat er van verkiezingsprogramma’s in het regeerakkoord van het tweede kabinet-Rutte is terechtgekomen. Althans: van de verkiezingsprogramma’s die het instituut eerder had doorgerekend. Voetnoot 10 van het achtergronddocument, afgedrukt in het kleine lettertype dat voor voetnoten gebruikelijk is, stelt dat voor de VVD 59 procent uit het programma is opgenomen in het akkoord en voor de PvdA 42 procent. Rekening houdend met de financiële omvang van de maatregelen, laat voetnoot 11 een nog groter verschil zien: 77 procent VVD, 41 PvdA.

De conclusie ligt voor de hand: de VVD heeft beter onderhandeld tijdens de coalitiebesprekingen dan de PvdA. VVD-leider Rutte had er zijn opstandige achterban mee kunnen geruststellen, toen hij zich zonder al te veel succes voor het regeerakkoord trachtte te verdedigen. Niet dat het CPB zelf in zijn samenvatting tot de slotsom komt dat de VVD het meeste haar zin heeft gekregen. Daarin heet het neutraal dat 92 procent van de maatregelen in het regeerakkoord al in de verkiezingsprogramma’s stond, waarvan 52 procent in het programma van de VVD of de PvdA, 31 procent in beide programma’s, 9 procent in het programma van een andere partij en 8 procent in geen enkel programma.

Goed. En wat nu? De PvdA zal zeggen als de door haar voorgestelde nivellering van de zorgpremies was doorgegaan, de cijfers een heel ander beeld hadden vertoond. Dat was natuurlijk ook het geval geweest als de verhoging van het btw-tarief wel was teruggedraaid, zoals deze partij eveneens wenste.

Ook betreft de vergelijking slechts maatregelen die invloed hebben op de rijksbegroting; ‘immaterieel’ beleid, zoals het pardon voor asielkinderen, blijft buiten het vizier van het CPB.

De vraag is wat het onderzoek voor waarde heeft. Dat partijen niet al hun beloften nakomen? Al sinds hun oprichting is zeker dat ze niet tot dit onmogelijke zijn gehouden, onder meer als gevolg van de minderheidspositie die ze in Nederland tot nu toe per definitie innemen.

Het is de eerste maal dat het CPB empirisch onderzoek heeft verricht naar de relatie tussen verkiezingsprogramma’s en het regeerakkoord. Het Centraal Planbureau is een wetenschappelijk instituut dat in opdracht maar ook op eigen initiatief onderzoek verricht. Het CPB vervult zo een nuttige rol, ook of misschien wel juist doordat het de politiek ongemakkelijke feiten onder ogen brengt.

Dat hoort het CPB waardevrij te doen ten dienste van beleidsmakers en partijen. Door, zoals met dit onderzoek naar het regeerakkoord, de rol van arbiter op zich te nemen, ondermijnt het zijn positie als onafhankelijk adviseur.