Burgemeesters: stop de fusiedrift

Grotere gemeenten, waarom zou je? Het plan daartoe van het kabinet stoort burgemeesters. Schaalvergroting is niet nodig en het werkt niet.

Tientallen burgemeesters hebben zich in hun nieuwjaarstoespraken uitgesproken tegen de schaalvergrotingsplannen van het kabinet. Zij keren zich tegen het ‘fuseren om het fuseren’ en zeggen dat samenvoeging van gemeenten geen geld bespaart, zoals het kabinet veronderstelt. Volgens het regeerakkoord kunnen alleen grote gemeenten – met meer dan honderdduizend inwoners – nieuwe, grote taken als jeugdzorg op zich nemen. Het kabinet wil daarom in 2025 nog hoogstens honderdvijftig gemeenten.

Nederland telt nu ruim vierhonderd gemeenten. Het kabinet stuurt dus aan op grootscheepse herindelingen in alle delen van het land. Tot ongenoegen van burgemeesters, zo blijkt uit tal van online gepubliceerde nieuwjaarstoespraken.

„In Den Haag is schaalvergroting nog steeds een doel op zich”, zei de burgemeester van Woudenberg, Titia Cnossen, vorige week in haar nieuwjaarsrede. „Alsof de miljoenendrama’s bij onderwijsinstelling Amarantis, zorginstellingen en woningbouwcorporaties nog niet voldoende hebben duidelijk gemaakt dat dit niet werkt.”

Peter de Jong, burgemeester van het Zuid-Hollandse Westvoorne (14.000 inwoners), vraagt zich af waarom schaalvergroting nodig is. Er bestaat volgens hem „geen enkel bewijs” dat kleinere gemeenten de over te dragen rijkstaken niet aan zouden kunnen. En bovendien, een „fusie opleggen zonder draagvlak bij u als inwoner, werkt niet.”

Volgens Ed Sprokkel, burgemeester van het Limburgse Voerendaal (12.700 inwoners) denkt het kabinet ten onrechte dat grotere gemeenten efficiënter werken. „Onderzoek door de Rijksuniversiteit Groningen laat zien dat kleine gemeenten naar verhouding juist minder ambtenaren in dienst hebben. Bovendien zijn die ambtenaren minder vaak ziek.”

Grote, gefuseerde gemeenten staan ver af van burgers, benadrukken verschillende burgemeesters. Een gemeenteraad wortelt dan niet langer in de plaatselijke gemeenschap. „Dat is precies de reden waarom de raad van Nederlek graag zelfstandig wil blijven”, aldus burgemeester Trix van der Kluit. Ambtelijke samenwerking is volgens haar een goed alternatief: één ambtenarenapparaat voor Nederlek en twee buurgemeenten. Maar de correspondentie met Binnenlandse Zaken over zo’n ambtelijke fusie belooft weinig goeds, aldus Van der Kluit: minister Plasterk heeft laten weten dat het plan niet voldoet aan „de bepalingen in het regeerakkoord”.

Volgens burgemeester Marco Out van het Drentse Borger-Odoorn houdt het kabinet met het plan gemeenten met meer dan 100.000 inwoners te creëren geen rekening met dunbevolkte gebieden. „Doe recht aan het platteland”, zei hij in zijn nieuwjaarstoespraak. „Drenthe is de Randstad niet.”

Voor een tiental burgemeesters is een discussie over het nut van herindelingen niet meer noodzakelijk: hun gemeenten gaan hoe dan ook fuseren, in 2014 of 2015. Zoals Lemsterland, dat volgend jaar opgaat in De Friese Meren. Maar zelfs die nieuwe gemeente zal niet voldoen aan de eisen van het kabinet: De Friese Meren zal geen 100.000 inwoners tellen, maar slechts 51.000.

    • Ingmar Vriesema