Column

Trots op de polder

Ode aan grachtengordel in ‘De Gouden Eeuw’ (NTR/VPRO)

Het moet niet gekker worden bij de publieke omroep: een onversneden loflied op de Amsterdamse grachtengordel stond gisteren weliswaar in het kader van de historische serie De Gouden Eeuw (NTR/VPRO), en presentator Hans Goedkoop verhulde niet dat het destijds een initiatief door en voor nieuwe rijken betrof, maar het kon toch makkelijk een verkeerde indruk maken op al diegenen die zich de weelde van de Gouden Bocht nooit hebben kunnen veroorloven. Onlangs woedde nog een boos debat op Twitter over de volgens sommigen te deftige huisvesting van het Mediafonds aan de Herengracht.

De verhelderende en mooi gemaakte educatieve serie belicht de oorsprong van de democratische traditie van symmetrie en maakbaarheid. Vanuit een helikopter boven de Beemster juichte Goedkoop over dit „landschap voor burgers”. Landschapsarchitect Adriaan Geuze lichtte echter toe dat we sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw geen nieuw land meer durven te maken.

De Gouden Eeuw behoort tot de categorie kennis & cultuur, een van de vijf sectoren (naast journalistiek, kinderprogramma’s, evenementen en Nederlandstalig drama en documentaire) die de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) wil gaan ontzien bij de bezuinigingen. Het leidde tot woede bij de behartigers van de belangen van de relatief gedupeerde sectoren sport, amusement en human interest – precies de sectoren waar de laatste decennia zoveel nadruk op werd gelegd.

In mediatalkshow De kunst van het maken (VARA) suggereerde presentator Claudia de Breij dat NPO-topman Henk Hagoort de televisierecensenten naar de mond praatte. Dank u, dat is echt te veel eer. Hagoort benadrukt slechts wat in andere landen altijd is gezien als de publieke kerntaak en sinds de komst van de commerciële concurrentie in 1989 hier uit angst is nagelaten door de kwijnende resten van een verzuilde elite. Bang om de greep op het volk te verliezen, strooiden zij gretig brood en spelen rond.

Angst is een slechte raadgever, zeker nu het erom spant. Niemand wil de liefhebbers van voetbal, Volendamse reality en Boer zoekt vrouw hun pleziertjes afpakken, zoals nu wordt gesuggereerd. Niemand pleit ook voor een publieke omroep die alleen voor VPRO-leden nog aantrekkelijk zou zijn.

Waar het om gaat is het heroveren van de publieke zendtijd op imitaties van de commerciële zenders en op nieuwsvoorzieningen die sensatie zoeken. De beeldtaal van het NOS Journaal is soms platter dan die van RTL Nieuws. En in een als typisch publiek ervaren human interestprogramma als Uit de kast (KRO) wordt de eerste reactie van de vader van beginnende homo Kjeld al zo vaak vertoond in promo’s en leaders, dat je op het moment zelf niet meer verrast wordt. Er is een wet die stelt dat kijkers het liefst zien wat ze al kennen. Applaus voor wie het aandurft met dat soort wijsheid te breken. De polder verdient een comeback.