Theorie dat je dom wordt van joints ligt onder vuur

De conclusie dat jongeren door zwaar blowen als volwassenen minder intelligent worden, mag niet worden getrokken. Dat schrijft de Noorse econoom Ole Røgeberg van de Universiteit van Oslo deze week in het Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). Hij reageert op een spraakmakend onderzoek dat vorig jaar zomer ook in PNAS verscheen. In de zogeheten Dunedin-studie, een langlopend Nieuw-Zeelands onderzoek, kwam naar voren dat de zwaarste cannabisgebruikers als volwassene tot 8 punten in IQ achterbleven bij een vergelijkbare groep. De onderzoekers trokken de conclusie dat de softdrug daarvoor verantwoordelijk was, omdat het effect overeind bleef als zij corrigeerden voor andere factoren als alcohol- of drugsgebruik.

Maar volgens Ole Røgeberg hebben ze over het hoofd gezien dat de zware cannabisgebruikers vaker een lage sociaal-economische status hebben. Daardoor is het negatieve effect van softdrugs op intelligentie overschat. „Mensen uit kansarme milieus hebben een grotere risicofactor voor antisociaal gedrag”, zegt Røgeberg aan de telefoon. „Het gebrek aan slimme vrienden of een uitdagende baan maakt dat zij hun intelligentie minder goed ontplooien.” Dat is voldoende om het verschil te verklaren, aldus Røgeberg. Een oorzakelijk verband leggen tussen cannabisgebruik en een laag IQ is dus „prematuur”.

De Noor zegt dat hij geprobeerd heeft de onderliggende gegevens van de Dunedin-studie te verkrijgen. Onderzoeksleider Terrie Moffitt van Duke University bevestigt dat zij een e-mail van hem ontving, maar dat een specifieke vraag ontbrak. Omdat Røgeberg niets hoorde, baseerde hij zich verder op computermodellen die hij voedde met gegevens van diverse Dunedin-publicaties. Nadat hij zijn manuscript bij PNAS had aangeboden, was het niet meer mogelijk de oorspronkelijke auteurs in te lichten vanwege het embargobeleid, verklaart Røgeberg. Dat er nu een rel is ontstaan, is „een beetje ongelukkig”, zegt hij, „Want dit zou een normale academische discussie moeten zijn.”

Het team van Moffitt werd vorige week inderdaad volkomen verrast door de kritiek. Via een A4’tje dat ze online hebben gezet reageren ze op het spervuur van vragen van journalisten. „De ideeën van dr. Røgeberg zijn interessant, maar gebaseerd op simulaties”, schrijven ze. In werkelijkheid kwam slechts een deel van de adolescente cannabisgebruikers (23 procent) uit een laag sociaal-economisch milieu. In allerijl heeft Moffitt de analyses overgedaan, en blijkt dat het effect ook blijft bestaan als ze alleen jongeren uit middenklassegezinnen in de berekening betrekken. „Onze resultaten zijn in lijn met de uitkomsten van proeven met ratten, en daar spelen scholing of sociaal-economische status zeker geen rol.”

De redactie van PNAS zegt dat ze Moffitt zeker de kans willen geven weerwerk te geven, maar de vraag waarom ze dat niet meteen deden, beantwoorden ze niet.