Televisie en webseries nu op groot doek tijdens Changing Channels

De helft van de Zweedse bevolking – 3,5 miljoen mensen – keek in 1973 naar de laatste aflevering van Ingmar Bergmans Scènes uit een huwelijk. Over deze speciaal voor televisie gemaakte serie, waarin een stel in een echtelijke crisis terechtkomt, vreselijk met elkaar ruziet en uit elkaar gaat, werd volop gepraat. Mensen die de serie zagen, gingen nadenken over de staat van hun eigen huwelijk, hadden weer eens een goed gesprek met hun partner of meldden zich aan bij de relatietherapeut. Omdat wildvreemden hem belden om huwelijksadvies, moest Bergman zelfs even een geheim telefoonnummer nemen. De serie was niet alleen veelbekeken, maar had ook invloed. Het aantal echtscheidingen in Zweden nam in dat jaar significant toe.

Goedgemaakte televisie kan miljoenen aan de buis gekluisterd houden en leiden tot veel medeleven, discussie en devotie. Het aantal blogs over series is eindeloos en critici debatteren oeverloos over de vraag welk medium superieur is: film of televisie? En is er de laatste jaren nou sprake van het Tweede Gouden Tijdperk van Televisie, zoals velen beweren? Waarbij veelal verwezen wordt naar de krenten in de pap: The Sopranos, Six Feet Under, Mad Men, The West Wing en The Wire – ambitieuze series die elk op hun eigen manier het medium vernieuwden.

Toch gebeurt het maar zelden dat tv-series in de bioscoop worden vertoond, Kieslowski’s tiendelige Dekalog was in 1990 een zeldzame uitzondering. Het International Film Festival Rotterdam (IFFR) brengt hierin verandering met het programma Changing Channels en het retrospectief dat aan de voornamelijk voor televisie werkende Duitse regisseur Dominik Graf is gewijd.

Changing Channels laat van over de hele wereld televisieseries zien die zijn gemaakt door filmmakers als Kore-eda Hirokazu, Pablo Larraín, Agnieszka Holland en Kiyoshi Kurosawa. Het fenomeen is niet nieuw, elk decennium kent door bekende regisseurs gemaakte televisieseries: Berlin Alexanderplatz (Fassbinder, 1980), Fanny en Alexander (Bergman, 1982), Heimat (Reitz, 1984), Twin Peaks (Lynch, 1990), The Kingdom (Von Trier, 1994) of Oliver Stones bijna vergeten cultserie Wild Palms (1993).

Bleef je vroeger speciaal voor deze series thuis, tegenwoordig koop je ze op dvd. Of je kijkt ze online. De Video on Demand-techniek (VoD) is inmiddels zo goed dat een serie meteen ‘streaming’ op het scherm getoverd wordt. De thuiskijker heeft ook de keuze uit talloze webseries, speciaal voor het internet vervaardigde series met korte afleveringen. Het IFFR vertoont er een paar.

Ook is er de trend van betaalzenders met hun eigen kanalen, zoals HBO en Sundance Channel. Wie per maand een paar tientjes neerlegt, krijgt zo toegang tot gewilde series als Girls (ook op IFFR te zien). Ook zijn kwaliteitsseries vaak via de kabelaar on demand te bekijken. Hierdoor is de videotheek vrijwel uit het straatbeeld verdwenen. Grote bioscoopketens hebben hun taak overgenomen. Zonder dat je de deur uit hoeft, kun je via de website van bijvoorbeeld Pathé voor 5 euro recente films zien.

Film en televisie groeien zo overduidelijk naar elkaar toe. Deze synergie is niet verwonderlijk: grote mediaconglomeraten produceren zowel films, televisie, games en ander entertainment. Door de toenemende bereidheid van consumenten om te betalen voor apps en mediaproducten, lijken deze conglomeraten eindelijk hun verdienmodel te hebben gevonden. Het uitventen is begonnen.

Het mer à boire aan series op televisie, dvd, VoD of web en welke ‘platforms’ daar wellicht nog op zullen volgen, leidt ondertussen wel tot een enorme versnippering. Niemand kijkt meer op hetzelfde moment naar hetzelfde, zoals in 1973 miljoenen Zweden de tv aanzetten voor Scènes uit een huwelijk. Maar misschien is dat wel nostalgisch gezeur.

    • André Waardenburg