Regisseur ‘martelfilm’ over felle kritiek: iets onmenselijks tonen moet kunnen

Regisseur Kathryn Bigelow heeft gereageerd op de stortvloed aan kritiek over de martelscènes in haar film Zero Dark Thirty, over de jacht op Osama Bin Laden. “Degenen die werken in de kunsten weten dat het tonen van beelden niet hetzelfde is als het goedkeuren ervan”, schrijft Bigelow in de Los Angeles Times.

Screenshot uit Zero Dark Thirty. Hier bewegen elitetroepen van de Navy SEALs zich rond de compound van Bin Laden in Pakistan. Foto AP via Columbia Pictures Industries

Regisseur Kathryn Bigelow heeft gereageerd op de stortvloed aan kritiek over de martelscènes in haar film Zero Dark Thirty, over de jacht op Osama Bin Laden. “Degenen die werken in de kunsten weten dat het tonen van beelden niet hetzelfde is als het goedkeuren ervan”, schrijft Bigelow in de Los Angeles Times.

Over Zero Dark Thirty, die vanaf volgende week in de Nederlandse bioscopen draait, is in de VS al wekenlang een hevig debat aan de gang. De Amerikaanse senator John McCain, die zelf als krijgsgevangene in Vietnam is gemarteld, waarschuwde dat de film ten onrechte de indruk wekt dat de “verzwaarde verhoormethoden” van de CIA direct informatie zouden hebben opgeleverd die resulteerden in de opsporing en uitschakeling van Osama bin Laden.

Historisch volstrekt incorrect, aldus McCain, die fel gekant is tegen praktijken als waterboarding (bijna-verdrinking) en opsluiting van verdachten in kleine zwarte kisten, waar president Obama een einde aan maakte. Onderzoeksjournalist Jane Mayer, die over de CIA-martelpraktijken het boek The Dark Side schreef, verweet de filmmakers “gewetenloosheid”, omdat Bigelow het standpunt verdedigt dat ze de kijker als regisseur geen moreel oordeel wil opdringen.

http://www.youtube.com/watch?v=cAtWcvCxPhc

Bigelow: Bin Laden gevonden door intelligent speurwerk

Bigelow heeft nu voor het eerst zelf gereageerd op alle kritiek. “Ik vraag me af of de gevoelens die worden geuit over mijn film niet beter geprojecteerd kunnen worden op diegenen die verantwoordelijk zijn voor het beleid van de Amerikaanse regering”, schrijft Bigelow:

“Experts verschillen enorm van mening over feiten rond de missie van de geheime diensten en ongetwijfeld blijft dat debat bestaan. Ik denk persoonlijk dat Bin Laden is gevonden dankzij intelligent speurwerk. [...] Martelingen waren, zoals we allemaal weten, een onderdeel van de eerste stadia van de jacht. Dat betekent niet dat ze direct leidden tot de schuilplaats van Bin Laden.”

Bigelow en scenarist Mark Boal werkten al aan Zero Dark Thirty, die vanaf volgende week in de bioscoop draait, voordat Bin Laden in 2011 in Pakistan werd gevonden en gedood. De Amerikaanse senaat laat onderzoeken of de CIA geheime informatie heeft gelekt naar Bigelow en Boal. Ook het Pentagon voert dergelijk onderzoek uit.

McCain eiste dat de filmmakers vooraf aan de kijkers duidelijk zouden maken dat de film niet is gebaseerd op feiten. De film opent nu met een verklaring dat de film is gebaseerd op verklaringen van direct betrokkenen.

‘Zero Dark Thirty zit niet zo simpel in elkaar’

NRC-filmredacteur Peter de Bruijn vindt het standpunt van Bigelow “volkomen respectabel”. Ze laat volgens hem merken dat ze haar kijkers serieus neemt, schreef hij onlangs in NRC Handelsblad:

Maar in de politiek sterk gepolariseerde VS werkt dat niet zo. Wie zelf geen duidelijke politieke agenda heeft, krijgt die agenda door anderen in de schoenen geschoven. Mayer verwijt Bigelow dat ze zich kritiekloos met het standpunt van de CIA identificeert. Maar zo simpel zit Zero Dark Thirty echt niet in elkaar. De film laat zien wat de verzwaarde verhoortechnieken in de praktijk betekenen, langdurig en in alle mensonterende details. Om daar louter een pleidooi voor marteling in te zien, vergt een zekere vooringenomenheid. Dergelijke scènes weglaten zou pas echt laakbaar zijn geweest, want ze zijn onlosmakelijke verbonden met de geschiedenis.

    • Pim van den Dool