‘In Denemarken kijken ze niet op van een werkende vrouw’

Morgen begint eindelijk Borgen op de Nederlandse tv. De serie over de Deense politiek is als een spiegel voor de Haagse kaasstolp, en verdeelt de seksen.

Premier Birgitte Nyborg (Sidse Babett Knudsen) drijft door haar drukke werk steeds verder af van haar man Philip (Mikael Birkkjær).

„Laatst zag je op televisie de vrouwelijke leider van de populistische Deense Volkspartij langs een gangdeur in het parlement lopen die werd belegerd door journalisten. Hé jongens, zei zij, het lijkt wel een scène uit Borgen. Dat geeft wel aan hoe populair de serie is: dat de echte Deense politica reageert op een fictieve serie over de Deense politiek.”

Met zijn Deense achtergrond en zijn specialisme (de relatie tussen politiek en media) is Claes de Vreese, hoogleraar politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam, de aangewezen persoon om zijn licht te laten schijnen over Borgen, de Deense politieke serie die vanaf morgenavond voor het eerst op de Nederlandse televisie wordt uitgezonden. Een slimme, aantrekkelijke vrouw (een soort Femke Halsema) van een kleine, centrum-linkse partij (een soort D66) wordt onverwachts premier van Denemarken, waarmee ze de mannenhegemonie en de traditionele afwisseling van oud rechts en oud links doorbreekt. Wat doet dat met haar idealen en met haar gezinsleven? De serie geeft een raak beeld van de ‘glazen stolp’: het Deense Binnenhof dat Borgen (uitspraak: Bôr-oen) heet, waar politici en journalisten hechte banden onderhouden. Vaak gaat het meer om het beïnvloeden van de beeldvorming en politieke handjeklap dan om het beleid.

Wat meteen opvalt als je Borgen ziet: wat lijken Denemarken en Nederland sprekend op elkaar, terwijl die landen nauwelijks met elkaar omgaan. Borgen, dat in 2010 begon, gaat het over een kabinet gaat dat aantreedt na een liberaal-conservatieve regering die gedoogd werd door een populistische partij. Inmiddels is dat in Nederland ook het geval. De Vreese: „Denemarken is voor Nederland een soort spiegel. In de politiek liepen de Denen voor: ze hadden van 2001 tot 2011 een gedoogkabinet met de populistische Dansk Folkeparti, de Deense Volkspartij. Daarna kwam een centrum-links kabinet aan de macht; alles een paar jaar eerder dan in Nederland. De Deense gedoogconstructie was redelijk succesrijk. Dat had ook te maken met de economische voorspoed. De Volkspartij dwong een streng migrantenbeleid af, maar ook goede voorzieningen. Dat rechtse kabinet gaf bijna meer geld uit aan sociale zaken en gezondheidszorg dan de huidige, linkse regering.”

Volgens De Vreese heeft PVV-leider Wilders veel van zijn ideeën overgenomen van zijn Deense evenknie. De Vreese: „De populistenleider uit Borgen lijkt op de Deense populist uit de jaren zeventig: Mogens Glistrup, een volkse man die dialect sprak.”

Wij hadden toen Boer Koekoek.

Borgen had ook in Denemarken voorspellende waarde: na de eerste serie trad er daadwerkelijk voor het eerst in de geschiedenis een vrouw aan als premier: Helle Thorning-Schmidt. De Vreese: „Toen zij premier werd, was haar vrouw-zijn geen issue. Maar wel toen ze een paar jaar daarvoor partijleider van de socialisten werd. Dat is een ouderwetse arbeiderspartij, in handen van oudere mannen, en met strakke banden met de vakbeweging. Thorning-Schmidt is een vrouw met een internationale carrière. Het congres waarop ze werd gekozen was in een sporthal in een industriestad. Kwam zij binnen met een Gucci-tas. Sindsdien wordt ze ‘Gucci-Helle’ genoemd.”

Net als premier Birgitte in Borgen heeft Thorning-Schmidt politieke problemen door haar man: „Hij werkt in belastingparadijs Zwitserland. Hij is niet belastingplichtig in Denemarken en draagt niet bij aan de verzorgingsstaat. Dat is handig gebruikt door de oppositie.”

Het aantrekkelijke van de politieke serie is dat premier Birgitte als vrouw door haar werk ruzie thuis krijgt. Haar man geeft zijn mooie carrière op en gaat voor de kinderen zorgen. Birgittes afwezigheid wordt steeds meer een kwestie; de herkenbare werk-zorgproblemen, maar dan in een omgekeerd rolpatroon. (zie kader). Is dat ook waarom de serie zo populair is in Denemarken? De Vreese: „In Denemarken keken twee miljoen mensen naar de eerste aflevering van het derde seizoen, op een bevolking van vijf miljoen. Maar het gaat de kijkers niet om de man-vrouw verhouding. In Borgen gaat het nadrukkelijk om het premierschap, een ongekend zware baan, niet om zomaar een werkende vrouw. Daar kijken Denen niet van op. In Denemarken werken vrijwel alle vrouwen fulltime en zitten vrijwel alle kinderen op de naschoolse opvang. In Denemarken is de opvang goed geregeld en vanzelfsprekend, mannen zorgen mee. Je krijgt één jaar lang zwangerschapsverlof, op voorwaarde dat de man ook verlof opneemt. Toen ik op de lagere school zat, werkten op één na alle moeders voltijds. Toen mijn Nederlandse vrouw op de lagere school zat, werkte van haar klas één moeder parttime. Dat zegt genoeg.”

Heeft De Vreese zelf thuis problemen met werk-zorgverdeling? „Nee, ik doe thuis volledig mee. Het zou wel veel beter kunnen. Nederland kent idiote schooltijden, peperdure opvang. Ik betaal hier voor twee dagen naschoolse opvang meer dan in Denemarken voor een hele week. Het spijt me dat ik het moet zeggen, maar wat dat betreft leeft Nederland nog in de jaren vijftig.”

Borgen, seizoen 1 (VARA, 10 afleveringen) Morgen, Ned. 2, 23.00-0.00 u.

    • Wilfred Takken