Gevangen in een wereld van seks en dood

In Japan was zijn film verboden, maar L’empire des sens werd overal een culthit. Onder Nagisa Oshima speelde David Bowie zijn beste filmrol.

A picture taken on January 12, 1994 in Cannes, southern France, shows movie Japanese director Nagisa Oshima smiling while he takes a cast of his hands' impressions during the 9th International Festival of Audio-Visual Programs. Oshima, died at 80 years old on Janaury 15, 2013 after a bout of pneumonia at a hospital in Fujisawa, suburban Tokyo. Oshima had a critical hit with the controversial erotic work "In the Realm of the Senses", which was edited in France to avoid Japan's strict censorship laws. AFP PHOTO JACQUES SOFFER AFP

De Japanse filmmaker Nagisa Oshima, die gisteren op tachtigjarige leeftijd overleed, zal altijd worden herinnerd als schandaalregisseur. Hoewel hij daarvoor ook al bekend stond als provocateur en grensverlegger, maakte hij in 1976 voor eens en altijd naam met L’empire des sens (‘Ai no korida’). In Japan is het tonen van geslachtsdelen en schaamhaar in films verboden. Uit woede dat dit niet en het tonen van grof geweld (inclusief verkrachtingen) wel mag, maakte Oshima deze film waarin hij liefde en dood verbindt. Het werd een schandaalsucces, maar in Japan en een aantal andere landen aangeduid als pornografie en prompt verboden.

Het op ware gebeurtenissen gebaseerde verhaal speelt zich af in 1936, een tijd van militant nationalisme. Sada en Kichi, een hoteleigenaar en een voormalige prostituee, doen er niet aan mee en creëren een eigen wereld, waarin seks en het lichaam het belangrijkst zijn. Hun belangstelling voor seksuele riten neemt obsessieve vormen aan, leidend tot wurgseks en castratie. De meestal niet gefakete, expliciete seksscènes grijpen terug op erotische Japanse prenten. Oshima maakte een jaar later in 1977 Empire of passion (‘Ai no borei’), opnieuw over een amour fou, dat zowel een vervolg als reactie was op L’empire des sens.

In Max, mon amour (1986) gaat Charlotte Rampling als verveelde diplomatenvrouw een seksuele relatie aan met een chimpansee. Haar overspelige man is bang dat de aap een betere minnaar is dan hij maar tolereert de chimpansee in zijn huis.

Oshima kreeg in 1983 mainstreamsucces met zijn enige Engelstalige film, Merry Christmas Mr. Lawrence, over de botsing tussen Oost en West en homo-erotisch verlangen in de militaire wereld. Popster David Bowie speelt een Britse officier die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Japans krijgsgevangenenkamp ter dood wordt veroordeeld.

In Oshima’s laatste film Gohatto (1999), over samoeraistrijders anno 1865, is homoseksualiteit opnieuw een thema. De androgyne schoonheid van een nieuw militielid bedreigt het evenwicht van de clan.

De in 1930 geboren Nagisa Oshima studeerde politicologie, was studentenactivist en een geëngageerd filmcriticus die vlammende stukken schreef tegen de status quo. Zijn leven lang hield hij een afkeer van autoriteiten. Shochiko, de studio waar hij werkte als regieassistent, schoof hem in 1960 naar voren als regisseur die de jeugd moest trekken.

Zo werd Oshima de aanvoerder van de Japanse Nieuwe Golf, die in navolging van de Franse Nouvelle Vague het establishment flink opschudde. Hij mocht zijn eigen scripts regisseren en debuteerde in 1959. Zijn energieke vroege werk (onder andere Cruel Story of Youth, 1960; Violence at Noon, 1966) was rauw, antiautoritair en expres vulgair – een reactie op het smorende conformisme in Japan. Hij onthulde met veel plezier de beerput achter de keurige façade: moord, verkrachting, seks en uitbuiting zijn vaste thema’s. Het zou jammer zijn als deze (politieke) films door het schandaal rond L’empire des sens vergeten zouden worden.