Dit is je nieuwe loonstrookje. Succes ermee!

Het loonstrookje moest simpeler en inzichtelijker worden in 2013. Deze maand valt het eerste resultaat in de bus. Maar het blijft ingewikkeld.

Het loonstrookje blijft voor de meeste werknemers een onbegrijpelijke getallenbrij. Uit een steekproef van een vacaturesite uit 2009 bleek dat een kwart van de werknemers de strook nooit uit de envelop haalt. Ruim 85 procent weet niet precies waar alle afdrachten voor staan. Ruim 35 procent vertrouwt er blind op dat alles gewoon klopt.

De politiek wil al jaren dat het loonstrookje begrijpelijker en inzichtelijker wordt. De roep om een administratieve lastenverlichting en een loonadministratie die begrijpelijker is voor werknemers heeft, naast andere aanpassingen, al geleid tot de wet Walvis in 2005, Wfsv in 2006, de Wet VPL in 2006, de Wet Versterking van de fiscale rechtshandhaving in 2007 en de Fiscale Vereenvoudigingswet 2010.

Niet dat het heeft geholpen.

En nu is er opnieuw een poging gedaan het loonstrookje eenvoudiger te maken, via de wet Uniformering Loonbegrip. Die werd jaren geleden al door toenmalig minister van Financiën Jan Kees de Jager ingediend, maar is net pas ingegaan omdat een nieuw toeslagensysteem in 2012 al genoeg druk op de Belastingdienst legde, vond de politiek.

Enkele jaren terug kregen drie hoogleraren fiscaal recht de vraag om op basis van het brutoloon van een fictief persoon het nettosalaris uit te rekenen. Alle drie kwamen ze op een ander bedrag uit. De loonbelasting zit vol verschillende aftrek- en bijtelposten. Er zijn vrijgestelde delen, verschillende percentages en premies en belastingen werden ook nog eens berekend op basis van verschillende grondslagen.

Dat laatste is nu gewijzigd. Door de uniformering van het loonbegrip worden het zogenaamde fiscaal loon (deel van het loon waarover belasting wordt geheven) en het premieloon (deel van het loon waarover premies voor de sociale werknemersverzekeringen worden geheven) gelijk getrokken. Ook zijn op de nieuwe loonstrook de twee regels van de premie voor de Zorgverzekeringswet (ZVW) en de werkgeversbijdrage ZVW, die datzelfde bedrag weer aan de werknemer teruggaf, verdwenen.

Dat lijkt simpeler, maar toch blijven er uitzonderingen: voor loon van je vroegere baas (bijvoorbeeld pensioen) en zogenoemd eindheffingsloon (loon waarover de werkgever de belasting betaalt, met als bekend voorbeeld het vroegere spaarloon, maar ook het kerstpakket) wordt nog steeds een andere grondslag berekend. Pim Bouwmeester, consultant loonheffingen bij salarisverwerker Arvode: „In elke cao staan ook nog eens uitzonderingen die op de loonstrook worden verwerkt. Alleen in Dubai is je brutoloon ook je nettoloon, maar in België is het weer stukken ingewikkelder dan hier.”

Het is ten opzichte van enkele jaren geleden iets simpeler geworden, zegt Dik van Leeuwerden, specialist loonheffingen van salarisverwerker ADP. Maar of werknemers het ook echt begrijpen, blijft de vraag. „Want bij elk bedrijf komt overwerk voor of zijn er varianten op hoe toeslagen worden uitgekeerd”, zegt hij. Het afgelopen jaar is door de salarisverwerkers hard gewerkt om de software aan te passen voor de nieuwe loonstrook. „Waar we normaal per kwartaal een update krijgen van onze softwareprovider, verwacht ik de komende maand al vier of vijf updates”, zegt Bouwmeester van Arvode. Vooral voor werkgevers zijn de aanpassingen ingrijpend. Van Leeuwerden: „Wij waarschuwen werkgevers om goed op te passen wat de veranderingen inhouden. Op het ene punt moeten ze misschien meer gaan betalen, op het andere worden ze weer gecompenseerd, maar dat moet je wel allemaal in de gaten houden.”

„Iedere vereenvoudiging heeft tot nu toe geleid tot meer complexiteit”, zegt Gerard van Westen, die de salarisadministratie een „hell of a job” noemt. Hij is auteur van het boek Cursus Belastingrecht Loonbelasting en zelfstandig advocaat en belastingkundige in Leiden. „De politici in de Tweede Kamer hebben allemaal een eigen agenda die ze graag terugzien op het loonstrookje, dat gaat over de rug van de werkgever.” De loonbelasting is gebruikt om carpoolen, bedrijfsfitness, scholing, VUT-regelingen en talloze andere kwesties te regelen. Alleen al de tabellen die worden gebruikt om de aftrekposten voor de auto van de zaak te bepalen naar rato van de CO2-uitstoot zijn enorm ingewikkeld. Van Westen: „De salarisadministratie is daardoor extreem gecompliceerd geworden terwijl veel van de stimuleringsmaatregelen al snel weer werden afgevoerd omdat het niet werkte. Of omdat ze juist te effectief waren en het de schatkist veel geld kostte, zoals de regeling voor het aanschaffen van een computer.”

Helma Neppérus, belastingwoordvoerder voor de VVD: „Wij willen in dit land nu eenmaal zaken stimuleren of ontmoedigen. En dat doen we naar draagkracht. Je kunt dat wel uit de loonbelasting halen, maar dan moet je weer allerlei ambtenaren aanstellen die subsidieregelingen gaan uitvoeren.”

Het bedrijfsleven is door alle fiscale regels voor de werkgever een vooruitgeschoven post van de Belastingdienst geworden, zegt Gerard Meussen, hoogleraar fiscaal recht aan de Radboud Universiteit Nijmegen. „De vraag is dan of het niet simpeler kan. Maar als zelfs je ziektekostenpolis niet op één A4’tje past, is het naïef te denken dat de loonstrook veel simpeler kan.”

Van Westen heeft nog een praktische persoonlijke reden om niet blij te zijn met alle wijzigingen in het belastingstelsel. Elke keer moet hij een supplement schrijven bij zijn Cursus Belastingrecht. Alle wijzigingen zorgden er in 2010 voor dat hij een supplement van 1.070 bladzijden dik aan de abonnees van de Cursus Belastingrecht moest sturen. De originele wet stamt uit 1964 toen de loonbelasting slechts een voorheffing was, waarna na een aanslag inkomstenbelasting nog iets moest worden bijbetaald of terug kon worden gevorderd. Bleef de werknemer onder een bepaald loon, dan was die loonbelasting geen voorheffing, maar een definitieve heffing. Om het loonstrookje echt simpeler te maken, zouden we terug moeten naar die vorm, meent Van Westen.

Hoogleraar Gerard Meussen zegt niet te geloven in belastingvereenvoudiging. „Dat is een illusie. Belastingvereenvoudiging is een politiek dogma, maar de praktijk is hardnekkiger. Vereenvoudiging leidt tot vergroving van belastingheffing. Dat wil zeggen dat er minder rekening wordt gehouden met individuele verschillen. En mensen willen misschien wel een simpeler loonstrookje, het mag ze niet in hun individuele positie raken.”

    • Alex van der Hulst