Obama achterna in Chicago

Maandag wordt Barack Obama weer beëdigd als president. Dat is goed nieuws voor de ‘Obama-tours’ in zijn oude woonplaats Chicago. De Wind City glanst van ‘zwarte trots’, al heeft de kapper hem in geen jaren gezien.

Chicago is beroemd om zijn skyline van art deco wolkenkrabbers, van de troon gestoten door nog hogere, glanzend glazen torens. Maar wie door de straten van het centrum loopt, ziet een andere glans: zwarte trots. Langs de chique winkels van de ‘Magnificent Mile’ lopen zwarte vrouwen met tijgerprint haarbanden en geruite Burberry-sjaals, in grote bontjassen tegen de ijzige wind die de stad de bijnaam Windy City geeft.

Chicago is een stad met een sterke zwarte identiteit waar Barack Obama leerde hoe het is om Afrikaans-Amerikaans te zijn. Na de verkiezingen in 2008 probeerde Chicago zichzelf aan toeristen te slijten als Obama-stad, en sindsdien zijn er verschillende websites opgedoken met Obama-tours: rondleidingen langs de plekken die voor de president belangrijk waren. Een echte Obama-tour zou over drie verschillende continenten moeten gaan, beginnend in zijn geboorteplaats op Hawaï, via Indonesië waar hij als kind woonde, langs Kenia waar zijn vader vandaan kwam, naar de Verenigde Staten waar Obama ook meerdere keren verhuisde. Maar in Chicago woonde hij het langst, tot hij naar het Witte Huis vertrok.

Belangrijker, in die stad groeide zijn identiteit als zwarte inwoner van Amerika. Als zoon van een blanke Amerikaanse moeder en opgegroeid in Hawaï, ontbrak dat. In zijn memoires Dreams from my father beschrijft Obama hoe hij zich in de eerste jaren ook in de zwarte gemeenschap van Chicago een buitenstaander voelde. Bij de Afro-kapper werd hij als één van hen gezien, maar, schrijft Obama: „Zouden ze dat ook vinden als ze meer over me wisten?”

Carey Pierce is trots op zijn president. Hij zit op een stoel in de zware wierrooklucht van Frontline, een rommelige warme winkel in de wijk Hyde Park. Vier jaar na de eerste overwinning zijn de Obama-shirts er verdwenen, wat overblijft is een samenraapsel van alles wat met Afrika te maken heeft, muziek, boeken en geuren – voor elke zwarte Amerikaan die terug wil naar zijn wortels. Het is rustig in de winkel sinds de straat ligt opengebroken. Maar Pierce vindt de bouwput een goed teken. Er is vooruitgang, „dankzij Obama” en dat is goed voor de wijk. „Obama ís Chicago. Hij houdt van sport, hij houdt van mensen. Omdat hij hier gewoond heeft, weet hij wat de stad nodig heeft. Als ik hem zie ben ik trots. Iemand van mijn home town die het heeft gemaakt.”

‘De meest gesegregeerde stad van Amerika’ was het enige dat Obama zelf van Chicago wist voor hij er ging wonen. Witte en zwarte woonwijken, rijk en arm zijn er van oudsher sterk gescheiden. Obama leerde er vooral de zwarte kant kennen; in de verpauperde wijken waar hij als buurtmedewerker kwam, als advocaat voor mensenrechten en later op de basketbalvelden langs het enorme Lake Michigan waar hij met zijn zwager speelde. De Obama’s vormden als succesvolle zwarte carrièremensen een uitzondering op de strenge sociale scheidslijnen. En werden uiteindelijk de trots van zwart en wit Chicago. Obama’s koosnaampje: ‘de andere O’, naar die andere beroemdheid uit Chicago, Oprah Winfrey, die met haar mediabedrijf Harpo nog altijd prominent aanwezig is.

In Washington, Obama’s huidige woonplaats, zijn T-shirts en koffiemokken met zijn afbeelding te koop. In het architectonisch overweldigende stadscentrum van Chicago zijn de sporen van trots op de beroemdste voormalig inwoner schaars. Er is het advocatenkantoor waar Barack Obama zijn vrouw leerde kennen, er is het Democratisch campagnebureau dat hem twee keer aan een presidentiële overwinning hielp. Maar meer dan glazen kolossen zijn het niet. Alleen de winkel waar Michelle Obama’s stylist werkt, is een hoogtepunt. Maar dan vanwege het unieke gebouw en de uitzinnige kledingcollectie, want over de first lady wil de verkoopster niets zeggen. „Wij doen geen uitspraken over onze klanten.”

Wie in de voetsporen van Obama wil lopen, moet de bus nemen naar het zuiden van de stad, naar de wijk Hyde Park, met daarin de University of Chicago waar Obama professor was. De wijk is een progressieve studentenbuurt, inmiddels bewoond door blanke en zwarte inwoners, veelal yuppies. Of zoals ze de inwoners hier ook noemen: buppies, ‘black urban professionals’. Dat maakt de wijk niet alleen een fijne woonwijk voor studenten, maar ook een geliefde plek voor Obama-fans.

Er is het woonhuis waar de Obama’s heel af en toe overnachten. Maar de straten eromheen zijn afgezet. Het meest aanwezige bewijs van de Obama’s is daarmee ook meteen het minst toegankelijke. De winkeliers in Hyde Park hebben zich sterk gemaakt voor een tastbaarder herinnering aan hun beroemde bewoner, dus ligt er in een bloemperkje voor de sandwichketen Subway een gedenksteen. Het is de plek waar Barack en Michelle hun eerste kus gaven, nadat ze een softijsje hadden gekocht in een van de kale winkels erachter.

Bij de Hyde Park Salon zijn alle stoelen gevuld met zwarte mannen die hun haar minutieus laten bewerken met een tondeuse. Eén stoel is leeg; onder glas staat de kappersstoel waar Obama zijn haar liet doen. Aan de muren hangen ingelijste handtekeningen van de president. Kapper Chandler wil geen kwaad woord horen over Obama. „Hij doet het geweldig als president. Niet alleen wij hier in zijn thuisstad profiteren daarvan, maar de hele wereld.”

Chandler scheert wat experimentele lijntjes op het gemillimeterde haar van één van zijn klanten. Niks voor de president. „Die heeft nu een professioneel kapsel, niets spectaculairs.” Zelf heeft hij de president al een hele tijd niet meer aangeraakt. Eén van zijn medewerkers is de persoonlijke kapper van Obama geworden, hij wordt ingevlogen naar het Witte Huis. Een kapperszaak is niet veilig voor een president.

Ook Obama’s boekwinkel moet de president al een tijdje van een afstand volgen. De eigenaresse van de winkel wil niet met de pers praten, maar ze wil wel even trots melden dat de president van Amerika lid is van haar boekwinkel. En dat ze zich nog goed kan herinneren hoe Michelle Obama met de jonge meisjes op de kinderafdeling kwam. Sinds Obama president is zijn ze er nooit meer geweest. De kelder waarin de boekhandel gevestigd is, is slecht te beveiligen.

Ook de ober van een favoriet eettentje van Obama, Medici, heeft de president al even niet gezien. Het restaurant ademt de sfeer van de progressieve wijk waar Obama woonde: aan een bekrast houten tafeltje zit een homostel, hij zwart, hij blank, en allebei bestellen ze een speciaalbiertje. „Eerlijk gezegd is hij hier al lang niet meer geweest”, zegt de jongen die de Chicago-pizza's met dikke bodembrengt. Ooit droeg hij een ‘Obama eats here’ T-shirt, later werd dat een ‘Obama ate here’-shirt, nu staat er niets meer achter op zijn zwarte shirt.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

Bij het artikel Obama achterna in Chicago (dinsdag 15 januari, pagina 22&23) staat bij ‘foto 3’ dat het de boekhandel is waar Obama zijn boeken presenteerde. Dat klopt niet. Het is een foto van het auditorium van de Roosevelt University, in het centrum van Chicago.