Opinie

    • Frits Abrahams

God’s Song

Aan het begin van haar promotieplechtigheid, afgelopen vrijdag, in de Oude Lutherse Kerk in Amsterdam hield Daniela Hooghiemstra een lezing waarin ze een filmpje uit 1939 liet zien. Het bevatte beelden over het onderwerp van haar proefschrift De geest in dit huis is liefderijk over de legendarische onderwijshervormer Kees Boeke (1884-1966), die in Bilthoven zijn school De Werkplaats oprichtte. De beelden werden ondersteund door een song van Randy Newman uit 1972: God’s Song, afkomstig van zijn beste LP: Sail Away.

Ik had het nummer in geen jaren meer gehoord en raakte opnieuw betoverd, alsof ik het voor het eerst hoorde. De ietwat slepende, bluesy melodie, de indringende tekst – ik wist weer waarom Newman tot de beste songwriters van zijn tijd moet worden gerekend.

In God’s Song komt God zelf aan het woord, daartoe uitgedaagd door Seth die hem vroeg waarom de moord van zijn broer Kaïn op de andere broer Abel nodig was geweest. God (‘the Lord’) zegt daarop in zijn beste Engels: Man means nothing, he means less to me/ Than the lowliest cactus flower/ Or the humblest Yucca tree/ He chases round this desert/ Cause he thinks that’s where I’ll be/ That’s why I love mankind.

God voegt eraan toe dat ze in de hemel soms heel wat moeten aflachen over de gebeden die hem aangeboden worden. Maar, zegt hij opnieuw: „That’s why I love mankind.”

In het slotcouplet zegt God expliciet tegen zijn gelovigen: I burn down your cities – how blind must you be/ I take from you your children and you say how blessed are we/ You all must be crazy to put your faith in me/ That’s why I love mankind/ You really need me / That’s why I love mankind.

Waarom, vroeg ik Daniela Hooghiemstra, koos je juist dit wrange lied?

„Omdat de tekst zo mooi samenvalt met de film”, legde ze uit. „In de film zie je ouderen en kinderen hun best doen om op aarde een hoger ideaal te realiseren. Een jaar later breekt de Tweede Wereldoorlog uit en wordt een deel van die gefilmde (Joodse) mensen vermoord; dat ‘hogere’ blijkt niet te bestaan. Kees Boeke streefde als geen ander naar het hogere, eerst was het een soort christelijk fundamentalisme dat hem dreef, toen een theosofisch godsbesef en daarna vooral de ‘nieuwe mens’. Dat streven heeft iets ontroerends – net als die film. Toen ik hem zag, dacht ik meteen aan God’s Song, een liedje waarmee ik ben opgegroeid omdat mijn ouders Sail Away grijs draaiden.

„Het gaat over een dilemma dat de twintigste eeuw typeert, over de onvermoeibare manier waarop de mens naar het hogere zoekt, terwijl dat er zo overduidelijk niet is. Randy Newman vindt dat de mens een god verdient. Omdat de mens zo’n onuitroeibare wil heeft om te geloven, gunt hij hem die liefhebbende God, die zegt: ‘That’ s why I love mankind.’ God, of ‘het hogere’, bestaat dus, omdat de mens het zo verschrikkelijk graag wil.”

Ik vind het een mooie uitleg van een mooi lied. Of Randy Newman het ook precies zo bedoeld heeft, weet ik niet. Zijn songs laten wel vaker iets te raden over. Ik heb allerlei documentatie over hem opgezocht, maar nergens kwam ik een uitlating van hem tegen over dit lied, behalve dat hij het zelf nog steeds ‘a very good song’ vindt.

Zijn overige werk redelijk kennend, sluit ik niet uit dat hij God’s Song hoofdzakelijk cynisch bedoeld heeft – één grote meewarige wenkbrauwfrons voor al die mensen die in God blijven geloven.

    • Frits Abrahams