Directeur van CPB was niet van de verzoeknummers

Coen Teulings vertrekt dit jaar als directeur van het Centraal Planbureau. Hem kan niet worden verweten dat hij met ‘PvdA-adviezen’ kwam.

Coen Teulings. Foto Vincent Mentzel

Dit voorjaar vertrekt hij. Voor zeven jaar was hij benoemd en in mei loopt die periode af. Voor directeur Coen Teulings van het Centraal Planbureau is het een afscheid met gemengde gevoelens.

Teulings had, naar verluidt, wel door willen gaan, maar het kabinet-Rutte I besloot dat topambtenaren als de hoogste baas van het CPB in principe niet herbenoemd worden.

Teulings is ook niet de persoon die bij de beslissende macht een uitzonderingspositie afdwingt. Daarvoor bouwde hij te weinig goodwill op. Dat heeft niet met zijn wetenschappelijke of leidinggevende capaciteiten te maken, maar meer met zijn karakter.

De directeur van het CPB opereert in een politieke omgeving. Hij heeft intensief contact met de ministers en topambtenaren van Financiën en Economische Zaken en met de toezichthouders van De Nederlandsche Bank. Inhoudelijk is dat terrein volgens ingewijden een walhalla voor Teulings, maar in het gedoe er omheen is hij minder een ster.

Teulings is niet flamboyant, diplomatiek of iemand van de smalltalk, hij is eerder bedachtzaam en eigenzinnig. Maar gecombineerd met zijn sterke inhoudelijke capaciteiten en zijn wetenschappelijke gewicht, maakte dat van Teulings bijkans de ideale CPB-directeur.

Minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) zegt in een reactie nooit moeite te hebben gehad met de onafhankelijkheid van het CPB onder Teulings. „Integendeel. Die onafhankelijkheid is een groot goed en die wordt door de directeur uitgedragen.”

En daar passen geen ja-knikkers bij, wil Kamp maar zeggen. Het is juist goed als politici soms voor de voeten worden gelopen. „Zeker. Dacht u echt dat mensen als Gerrit Zalm en Henk Don, de voorgangers van Teulings, ja-knikkers waren?”

Zo nu en dan werd de PvdA’er verweten dat hij politiek bedreef, een verwijt dat alle directeuren van het CPB wel eens hebben gekregen – vooral als het om adviezen of analyses gaat waar politici niet op zitten te wachten.

Het is niet handig en bevorderlijk voor een CPB-directeur dat zijn politieke signatuur bekend is, maar Teulings kan moeilijk worden verweten dat hij doorgaans met ‘PvdA-adviezen’ kwam. Daarvoor wijzen eenvoudigweg te veel analyses en adviezen op het tegendeel.

Zoals de analyse dat kinderopvang een beperkte bijdrage levert aan de arbeidsparticipatie, of de analyse dat de tijdelijke deeltijd-WW geen werkloosheid voorkomt. Niet echt wetenswaardigheden die goed vallen bij sociaal-democraten.

De Tilburgse hoogleraar Lans Bovenberg, zelf van CDA-huize, ontkende deze zomer dat Teulings als een PvdA-econoom gezien kan worden. „Wat betreft de gematigde bezuinigingen zit hij dicht op de lijn van de PvdA, maar wat marktwerking betreft, kun je hem juist liberaal noemen. En hij heeft eerder ook positief geschreven over het poldermodel: dan zit je toch meer in de CDA-hoek”, schetste Bovenberg.

In de Studiegroep Begrotingsruimte, een invloedrijke ambtelijke adviesgroep, zorgde Teulings vorig jaar voor een unicum door een eigen standpunt over bezuinigingen in te nemen. In een voetnoot liet hij opnemen niet 20 miljard, maar 16 miljard tot 2017 extra te willen besparen om de kwakkelende economie zoveel mogelijk te ontzien.

Door deze verdeeldheid verloor het advies aan kracht, maar saillant is dat het kabinet wel het bezuinigingsbedrag van Teulings heeft overgenomen, terwijl het in het regeerakkoord claimt het advies van de studiegroep te volgen.

Eduard Bomhoff probeerde ooit vergeefs een volwaardige concurrent van het CPB uit de grond te stampen. De strijd die hij tegen het Centraal Planbureau voerde was soms venijnig. Maar toen deze krant de hoogleraar, tegenwoordig werkzaam in Maleisië, een paar jaar geleden vroeg wat hij van de huidige directeur vond, was zijn antwoord: „Teulings is sinds Tinbergen veruit de grootste econoom die aan de leiding van het CPB staat.”

    • Jeroen Wester
    • Erik van der Walle