's Werelds ergste plek voor homoseksuelen

Bovenstaand filmbeeld is gemaakt op de ergste plek ter wereld voor homoseksuelen. Waar is dat? Egypte? Afghanistan? Het goede antwoord is Oeganda, volgens de documentaire The Worlds Worst Place to be Gay die BBC 3 in februari 2011 uitzond en die in zijn geheel op YouTube staat.

De keuze voor Oeganda is arbitrair, want in de meeste Afrikaanse landen is homoseksualiteit illegaal. In Nigeria bijvoorbeeld zijn de straffen net zo streng als in Oeganda. Maar Oeganda is uitgegroeid tot het brandpunt van een cultuurstrijd tussen homoactivisten en evangelische dominees, mede dankzij een voorstel om de doodstraf in te voeren voor serieovertreders.

De documentaire is intrigerend kijkvoer in een week waarin het debat in Europa over het homohuwelijk gaat. Hoofdpersoon is BBC Radio 1 dj Scott Mills, zelf homoseksueel, op reis in Oeganda, waar homofobie geïnstitutionaliseerd is. Homo’s worden geïntimideerd en gearresteerd. Ze schuilen diep in de sloppenwijken van de hoofdstad Kampala en kunnen alleen zichzelf zijn in de homobar Z-Cozy.

Mills interviewt een krantenredacteur die foto’s van homo’s publiceert onder de kop ‘More homos’ faces exposed’. Hij treft een jonge lesbienne die vertelt dat ze is verkracht in een poging haar te ‘genezen’. Ze raakte zwanger en besmet met hiv. Confrontaties met een dominee en de parlementariër die het omstreden wetsvoorstel indiende, leveren spannende beelden op.

Niet lang geleden waren ook westerse landen minder tolerant. In 1971 werd een Nederlands wetsartikel geschrapt dat homoseksueel contact met mannen of vrouwen onder de 21 strafbaar stelde; voor heteroseks lag de grens op 16 jaar.

Uit de CBS-documentaire The Homosexuals uit 1967, eveneens op YouTube, blijken opmerkelijke overeenkomsten tussen de positie van homo’s in Oeganda en Amerikaanse homo’s in de jaren zestig. Met een peiling toont CBS dat een overgrote meerderheid van de Amerikanen homoseksualiteit als een grotere bedreiging ziet voor de samenleving dan prostitutie en abortus. Een politiecommissaris spreekt van een ‘groeiend probleem’. Alleen in Los Angeles zijn dat jaar 3.000 homo’s opgepakt. De presentator, die over homo’s spreekt alsof ze een vreemde diersoort zijn, interviewt een homo die al drie keer is opgepakt en bij een volgende arrestatie levenslange celstraf riskeert. De homo noemt zichzelf ‘ziek’ en ondergaat psychotherapie om te genezen.

Hoe de positie van homo’s in de VS sindsdien is verbeterd is te zien in After Stonewall (1999), ook op YouTube, over de rellen in 1969 in New York, die het begin vormden van de Amerikaanse homobeweging. Hopelijk krijgt Oeganda ook ooit zijn eigen Stonewall.

    • Toon Beemsterboer