Mannen vinden altijd een excuus

In India komt het door de plattelandscultuur, in Arabische landen is het een giftig mengsel van religie en cultuur, Latijnse landen hebben de crime passionnel, Europa het glazen plafond. De rode lijn: hou de vrouw in toom! Carolien Roelants

Ja, ze haten ons, het moet maar eens gezegd, schreef de Egyptische vrouwenactiviste Mona Eltahawy vorig jaar in een geruchtmakend essay. Mannen.

India haalde de afgelopen paar weken dagenlang de internationale media door de dodelijk groepsverkrachting van een studente. Maar geweld tegen vrouwen en niet-fysiek-gewelddadige vormen van repressie en discriminatie blijven bij lange na niet beperkt tot India. Op de Global Gender Gap Index 2012 staat India op plaats 105 van 135 onderzochte landen. Het is bepaald geen glorieuze positie, zeker als je ervan uitgaat dat zelfs in de westerse landen aan de top nog wel het nodige mis is, maar daarmee laat het álle Arabische landen achter zich.

De lijst van het World Economic Forum gaat uit van de economische en politieke mogelijkheden van vrouwen en hun gezondheidstoestand. Niet van geweld. Maar op dat terrein zijn er ook schokkende onderzoeken die parallel lopen met de ranglijst.

Meer dan 60 procent van de vrouwen in Marokko is een periode van een jaar in 2008-2009 blootgesteld aan fysiek of psychologisch geweld, bleek uit een regeringsonderzoek dat in januari 2011 werd gepubliceerd. Onderzoek in 2008 wees uit dat ruim 80 procent van de Egyptische vrouwen slachtoffer was van seksuele intimidatie, verbaal of fysiek, op school, op het werk of op straat. Volgens dit onderzoek onder ruim tweeduizend Egyptische mannen en vrouwen dat werd gepubliceerd door het Egyptische Centrum voor Vrouwenrechten erkende bijna tweederde van de Egyptische mannen wel eens vrouwen te hebben lastig gevallen. Een meerderheid meende dat vrouwen zelf er schuld aan hebben – omdat ze ervan zouden genieten of indecent zijn gekleed.

Tijdens de opstand tegen president Mubarak maakten zijn veiligheidsdiensten zich schuldig aan seksueel geweld tegen vrouwelijke demonstranten. Maar seksuele intimidatie, van opmerkingen tot en met groepsverkrachtingen, komt in Egypte ook na de machtswisseling onverminderd voor. Weet u nog, de vrouw in de blauwe beha die door veiligheidsmensen in burger was meegesleurd?

Revolutie is geen panacee. In Tunesië, dat andere land van de Arabische Lente, werd afgelopen september een jonge vrouw aangeklaagd wegens schennis van de openbare eerbaarheid die zelf door twee politiemannen was verkracht. Nadat de aanklacht aanvankelijk onder druk van president Marzouki en een mediacampagne was ingetrokken wegens gebrek aan bewijs, begon het ministerie van Justitie vorige maand een nieuw onderzoek.

Eltahawy schreef de onderdrukking van vrouwen toe aan een „giftig mengsel van cultuur en godsdienst”. Geld speelt geen rol. In de rijke Arabische Golflanden worden vrouwen even hard onderdrukt.

Neem vrouwenbesnijdenis – genitale verminking – wat door christenen en moslims op grote schaal wordt gepraktiseerd in Afrika en het Midden-Oosten. Maar het is zo moeilijk uitroeibaar omdat sommige geestelijken het als religieus voorschrift betitelen – dat maakt het mengsel giftig. Want wie durft God aan te pakken?

In Iraaks Koerdistan werd vrouwenbesnijdenis in 2011 bij wet verboden. Maar de wet heeft nauwelijks effect gehad. In de zeer conservatieve Koerdische samenleving zijn de autoriteiten niet erg geneigd ook werkelijk maatregelen te nemen tegen vroedvrouwen en verpleegsters die meisjes besnijden. Laat staan tegen geestelijken die ondanks de wet besnijdenis propageren.

Het idee achter besnijdenis is dat je het seksueel plezier van vrouwen beperkt zodat ze er geen vriendjes op nahouden. Zodat ze niet haar familie en met name de mannen te schande maken. Het is altijd de vrouw die verantwoordelijk is. Zij moet een hoofddoek om om geen lust bij mannen op te wekken – niemand denkt eraan mannen oogkleppen voor te binden.

De extreemste vorm van besnijdenis is eermoord. Als je alleen al met een andere man wordt gezien, schend je de eer van je familie en daarom moet je dood.

Volgens cijfers van de Verenigde Naties van 2002 worden jaarlijks meer dan vijfduizend vrouwen in de wereld vermoord om de eer van hun familie te zuiveren. Vrouwengroepen denken dat het er eerder twintigduizend zijn. Het Midden-Oosten heeft niet het alleenrecht; ook in het overwegend christelijke Latijns Amerika worden eermoorden gepleegd. Dan geldt het als Crime passionel. Tot 1975 kon een man die zijn vrouw op heterdaad betrapte met een andere man en haar vermoordde, in veel Europese landen vrijspraak krijgen.

Het Arab Human Development Report gewijd aan de situatie van vrouwen, dat in december 2006 uitkwam, onderstreepte dat verbetering van hun positie een noodzakelijke voorwaarde was voor een „Arabische renaissance”.

Met andere woorden: als je je vrouwen onderdrukt wordt het nooit wat. Maar Arabische vrouwen wordt burgerlijke en politieke vrijheden, kennis, gezondheid, welvaart en persoonlijke veiligheid ontzegd, aldus het rapport.

Vier jaar later vochten vrouwen naast mannen tegen hun repressieve leiders. Nog eens twee jaar later zaten ze weer thuis. In de nieuwe volksvertegenwoordigingen zitten nauwelijks vrouwen. Vrouwengroepen proberen te voorkomen dat in nieuwe grondwetten weer wordt teruggedraaid wat onder voorgaande regimes wel was bereikt – het recht om te scheiden, het recht om te reizen. Het blijft een op mannen georiënteerde cultuur.

„Terwijl de opstand nog aan de gang was, waren in Egypte de extremisten of fundamentalisten al bezig alle rechten die vrouwen onder Mubarak hadden veroverd, weer af te nemen”, zei de Egyptische activiste Hibaaq Osman in een vraaggesprek.

Osman gaf alle religies de schuld: „Ik ken geen godsdienst die samengaat met gelijke rechten voor vrouwen. Ik ben dol op de misvatting in het Westen dat vrouwen daar alles kunnen bereiken. En het glazen plafond dan? Als ik naar de Europese Unie ga ontmoet ik alleen mannen.”