Even was er vrijheid in China

Er wordt in China vaak en ook heftig geprotesteerd. Maar acties voor meer vrijheid van de pers zijn net zo zeldzaam als een hoge Chinese leider die zijn haar niet zwart verft.

A supporter of Southern Weekly newspaper in a wheelchair stages a protest outside the headquarters of the newspaper in Guangzhou, Guangdong province, China Wednesday, Jan. 9, 2013. Communist Party-backed management and rebellious editors at the influential weekly newspaper have defused a high-profile standoff over censorship that turned into a test of the new Chinese leadership's tolerance for political reform. The banners read "Support Southern Weekly, Protest against intervention on media, Defend press freedom." (AP Photo/Vincent Yu) AP

Als ware realisten hadden de stakende journalisten van het Zuidelijk Weekblad in Guangzhou – voor Chinese begrippen de scherpste krant van het land – natuurlijk geen illusies. De unieke staking, vorige week, tegen de verstikkende bemoeienis van de communistische partij en de censuur zouden zij nooit kunnen winnen.

„Het ging er vooral om dat wij onze frustraties wilden uitten over een hele botte ingreep en om een klein beetje meer bewegingsruimte te krijgen bij het bepalen van reportageonderwerpen”, vertelt een van de Shanghaise correspondentes van het weekblad dat ook in het verleden regelmatig onder vuur lag vanwege onthullingen over corruptie, sociale misstanden en milieuschandalen.

Of zij die ruimte nu wel krijgen is ondanks toezeggingen de vraag. Feit is dat hun 72-uursstaking op zichzelf al een daad van grote moed was en dat zij een onverwacht veel reacties hebben uitgelokt. Er wordt in China vaak en soms heftig geprotesteerd tegen landonteigeningen en zwaar vervuilende industriële projecten, maar acties voor meer vrijheid van de pers zijn net zo zeldzaam als een hoge Chinese leider die zijn haar niet zwart verft.

Daardoor zagen de journalisten van het Zuidelijk Weekblad hun staking ontwikkelen tot het belangrijkste medianieuws van de wereld en daar waren zij zowel trots op als ongelukkig over. Immers hoe groter de aandacht in het buitenland, hoe nerveuzer autoriteiten plegen te worden vanwege het gezichtsverlies.

Toch was er geen houden aan. Dat kwam ook omdat beroemde acteurs en actrices en de uitzinnig populaire schrijver/coureur Han Han in Shanghai zich solidair toonden in hun blogs en tweets, die, bij elkaar opgeteld, door meer dan 100 miljoenen jongeren worden gevolgd. Han Han en de actrice Yao Chen schreven sterk beïnvloed te zijn door het Zuidelijk Weekblad omdat de krant er soms in slaagt de waarheid te schrijven. „Even waande ik mij in een hervormd China”, constateerde de Beijingse hoogleraar politicologie He Weifang. „Ik had hetzelfde gevoel van hoop en vrijheid als in de aanloop naar de Tiananmendemonstraties in 1989.”

Hij, en andere commentatoren, verbaasden zich over de talrijke steunbetuigingen en over de durf van studenten die enkele dagen demonstreerden voor persvrijheid voor het kantoor van het weekblad in Guangzhou. Zelfs zwaar gemuilkorfde kranten als de Beijing Times lieten subtiel blijken het eens te zijn met het blijkbaar breed levende verlangen naar minder censuur.

Op het internet ontwikkelde zich intussen een razend interessante discussie over de rol van de pers in een communistische staat en wat Karl Marx nou precies bedoelde met zijn uitspraak dat de pers het publieke belang moet dienen. Onder de deelnemers bevonden zich ook zakenlieden, huisvrouwen en zelfs een medewerker van de censuurafdeling bij Sina Weibo, een van de grootste providers.

Het duurde maar kort, maar even leek China op een land met vrijheid van meningsuiting. Het was een kwestie van tijd voordat blogs en tweets werden verwijderd. Volgens schrijver/blogger Han Han staat de nieuwe leider Xi Jinping voor een dilemma. Als hij niet luistert naar de roep om politieke hervormingen riskeert hij dat de nog kleine beweging voor meer vrijheid van meningsuiting snel groeit. Als hij de media meer geeft, brengt hij de machtspositie van de partij in gevaar en creëert hij tegenstand in eigen gelederen tegen andere hervormingen. Han Han, en met hem vele anderen, koestert geen grote verwachtingen.