Die foto’s ophangen was niet zo’n goed idee

Pastoor Harm Schilder wil niet werkeloos toezien hoe gelovigen zijn kerk verlaten. Maar zijn laatste actie gaat zijn parochianen wat ver.

„Ik wil het hebben over wat mensen missen als ze de kerk verlaten”, zegt Harm Schilder. Foto Merlin Daleman

In een volkse wijk in Tilburg-West met huurwoningen in gelijkende rijtjes, staat de Antoniuskerk. Nieuwbouw in lichtgrijze stenen, naast een basisschool. Vanaf de straat kun je de kerststal achter het raam goed zien. Op het dak van de kerk flikkeren lichtjes in de vorm van een vallende ster.

Het is zondagmorgen, kwart over negen. Pastoor Harm Schilder parkeert zijn glanzende donkerblauwe Volkswagen Jetta voor de deur. Energiek stapt hij uit en beent hij richting kerk. Het was een enerverende week.

Schilder kreeg in de weken na Kerst vier brieven van parochianen die zich wilden laten uitschrijven. Aanleiding was de kersttoespraak van de paus, die zij als bijzonder beledigend voor homoseksuelen hadden ervaren. Schilder had gezucht: weer vier minder. De Emmausparochie telt 20.000 ingeschrevenen.

Schilder kende het patroon. Steeds als de katholieke kerk negatief in de media verschijnt, schrijven in korte tijd meer mensen zich uit dan normaal. Zo was het nu, nu plotseling 10.000 in plaats van tien mensen dagelijks de website ontdopen.nl bezochten waar je advies krijgt hoe te breken met de kerk. Nu dagelijks tien mensen op die site de benodigde uitschrijvingsformulieren downloadden. Nu semi-bekende Nederlanders als presentator Winfried Baijens en programmamaker Kees Tol de kerk openlijk de rug toekeerden.

Zo was het ook na alle publicaties over seksueel misbruik binnen de katholieke kerk in 2010. En toen de Reuselse pastoor Buyens een hostie weigerde aan een homoseksuele prins carnaval, hadden een kwart meer katholieken dan normaal zich uitgeschreven. Vooral mensen tussen de 20 en 40 jaar: 23.000. Sinds 2003 is de kerk een half miljoen van de toen nog vierenhalf miljoen ingeschrevenen kwijtgeraakt.

Schilder dacht aan de vasthoudende manier waarop kopieerapparatenfirma Ricoh hem een nieuw leasecontract had willen aansmeren. Hij besloot: ik laat het er niet bij zitten. Hij zou de foto’s van de vier parochianen ophangen in het voorportaal van de kerk. Hij hoopte dat medeparochianen hen zouden aanspreken en konden overtuigen te blijven, schreef hij op zijn blog. Het Brabants Dagblad kopte ‘Pastoor Schilder zet afvalligen met naam en foto te kijk’. Verspreid over Tilburg verschenen posters met een foto van Schilder, bij wijze van protest. Voor hij het wist zat hij bij Pauw & Witteman.

De Nederlandse katholieke kerk had tegen die tijd al lang op de website laten weten het voornemen van Schilder „onwenselijk en juridisch ongeoorloofd” te vinden. Schilder blogde donderdag dat hij afzag van zijn plan.

De viering begint. In de kerk zit 53 man, van wie elf koorleden en negen kinderen. Nederlands, Indisch, Antilliaans, Oost-Europees. De misdienaars zijn twee donkere meisjes met kroeshaar in keurige knotjes. „Ik wil het hebben over wat mensen missen als ze de kerk verlaten”, zegt Schilder in zijn preek. Hij spreekt over bezorgdheid om die mensen. „Zie maar eens in de hemel te komen zonder deze geestelijke ondersteuning. Ik zou het niet kunnen!”

De kerkgangers bidden voor mensen die de kerk willen verlaten en voor mensen die de kerk al verlaten hebben. Na afloop van de viering drinken ze koffie en praten ze wat na in de ontmoetingsruimte.

„Ik vond het een prachtig mediacircus”, zegt Gerro Nap (37) over de ophef rond zijn pastoor. „Hij roept iets. Hij krijgt aandacht. Zo creëert hij de ruimte om te zeggen wat hij wil zeggen.”

Zijn pastoor wist al eerder ophef te veroorzaken. Jarenlang maakte hij ruzie met de gemeente Tilburg omdat hij de kerkklokken van zijn kerk in het centrum van de stad voor de vroege mis liet luiden. De gemeente vond dat Schilder de geluidsnormen overschreed en werd uiteindelijk door de bestuursrechter in het gelijk gesteld.

Lars Gerfen (28) heeft het gehad met alle ophef. Hij vond het ophangen van de foto’s geen goed idee. „De kerk zit toch al in de hoek waar de klappen vallen. Dat is geen positie om dit soort dingen te doen. Ik geloof dat het effect nu averechts is.”

Vrijwel alle aanwezige parochianen twijfelen niet aan de goede bedoelingen van hun pastoor. Ook bewonderen ze zijn strijdbaarheid. Maar zijn plan om foto’s op te hangen vinden ze bijna allemaal onzinnig. Vooral ook omdat mensen die zich laten uitschrijven vaak al lang niet meer in de kerk komen. Slechts zes procent van alle ingeschreven katholieken gaat nog regelmatig.

Schilder heeft zijn koffie op en zwaait. Hij stapt in zijn auto en vertrekt naar de zondagviering voor de tweede parochie die hij bestiert.