Namen bekend van in WO II vergaste Joodse patiënten

Archiefmedewerkers van Herinneringscentrum Kamp Westerbork hebben de namen achterhaald van 1.069 Joden die in januari 1943 zijn weggevoerd uit het Joodse psychiatrisch gesticht Het Apeldoornsche Bosch. Tot nu toe was niet bekend wie er precies waren gedeporteerd en werd aangenomen dat ongeveer 1.300 patiënten en verzorgers in Auschwitz waren vermoord.

De patiëntenpopulatie van Het Apeldoornsche Bosch was in de eerste jaren van de oorlog snel gegroeid, omdat Joodse patiënten elders niet meer welkom waren. Omdat het niet-Joodse personeel in 1942 ontslag moest nemen, was vanaf dat moment ook de verzorging geheel in handen van Joodse Nederlandsers.

Een aantal Duitsers was een dag voor de geplande deportatie al bij het gesticht verschenen, waardoor het personeel gewaarschuwd was voor wat komen ging. Sommigen van hen doken onder. In de nacht van 21 op 22 januari werden de patiënten en de rest van het medisch personeel door de SS afgevoerd naar de goederentrein van veertig wagons die klaarstond op het station van Apeldoorn.

Over hoe het met het transport in Auschwitz afliep, bestaan verschillende verhalen, zegt Christel Tijenk van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. „Volgens één getuigenis zouden de patiënten direct na aankomst in vuurkuilen zijn gegooid en levend verbrand. Dat lijkt me niet waarschijnlijk.”

Een ander verhaal is afkomstig van een overlevende van Auschwitz die daar drie verpleegsters van de instelling heeft ontmoet die niet direct na aankomst waren gedood. „Die drie hebben de oorlog uiteindelijk niet overleefd”, zegt Tijenk. „Zij zouden verteld hebben dat er slangen in de trein waren gestoken waardoor Zyklon B-gas naar binnen zou zijn gelaten. Dat kan niet kloppen, omdat de Duitsers op die manier geen Joden hebben vermoord. Dat gebeurde wel in vrachtwagens, met uitlaatgassen.”

Een derde verhaal luidt dat de treinreis uit Nederland uitzonderlijk lang duurde en dat de psychiatrisch patiënten, die soms in hun pyjama of zelfs naakt in de trein waren gestopt, al tijdens het transport om het leven waren gekomen. En ten slotte is er ook een getuige die meent dat de Joden uit Apeldoorn direct na aankomst vergast zijn. Tijenk: „Ik denk dat het het meest waarschijnlijk is dat een gedeelte van de patiënten tijdens de reis is overleden en dat de rest bij aankomst is vergast.”

De namenlijst wordt toegevoegd aan het Digitaal Joods Monument en aan Yad Vashem, het Holocaustcentrum in Israël.