Ik geef het regime nog een jaar of vijf

Yoani Sánchez is een van de bekendste dissidenten van Cuba. Ze ziet om zich heen dat de Cubanen ontwaken: „De mensen krijgen meer moed.”

Yoani Sánchez (37) gaat een nieuw paspoort aanvragen. Haar oude zit tot de laatste pagina vol met visa van landen die haar uitnodigden voor een lezing of prijsuitreiking. Ze ging nooit. Negentien keer wees de Cubaanse regering haar aanvraag voor een uitreisvisum af. Sánchez is persona non grata door haar kritische weblog Generación Y. Ze schrijft over de absurditeiten van het dagelijks leven onder het socialistische regime van de Castro’s.

„Dit eiland is een gevangenis voor degenen die zich slecht gedragen”, zegt Sánchez. Maar de grenzen gaan open. Het uitreisvisum is vanaf maandag niet meer nodig. Of ook zij mag reizen, moet nog blijken. Het regime kan mensen uitsluiten die ‘een gevaar zijn voor de veiligheid’.

Sánchez, een tengere vrouw met lang zwart haar, hoopt dat ze weg mag. „Maar ik ben niet dom.” De schaduw van de staatscontrole sluipt altijd achter haar aan. Haar telefoon wordt afgeluisterd, haar sms’jes ene-mails waarschijnlijk gelezen.

Het kan het regime toch goed uitkomen om u te laten gaan? Weer een criticus minder.

„Wie weet. Maar ze weten dat ik niet in het buitenland blijf. Ik wil heel graag reizen, maar niet als dat betekent dat ik niet terug mag naar Cuba. Ik ga geen pact sluiten voor een paspoort, dus ik ga niet stoppen met schrijven, bloggen en twitteren.”

Velen zijn blij met de nieuwe vrijheden onder Raúl Castro.

„Ja, hij heeft veranderingen ingevoerd waar we lang op hebben gewacht. Cubanen mogen nu hun huizen verkopen, bedrijfjes beginnen, reizen. Maar er zijn frustraties dat de hervormingen niet sneller gaan.”

Kwestie van controle houden?

„De grap is dat de hervormingen telkens onvoorziene consequenties hebben. Het socialisme raakt uitgehold. Neem de handel in huizen. De rijken nemen de beste wijken over. Muzikanten, restauranthouders, mensen met familie in het buitenland. Wat concludeert het brave lid van de communistische partij? Dat er betere manieren zijn om vooruit te komen dan de staat gehoorzamen.”

Bent u niet bang dat ook de verworvenheden van het socialisme verdwijnen, zoals de gratis zorg?

„Welke gratis zorg? Een ingenieur in Cuba verdient slechts 20 peso (15 euro) per maand met zijn baan voor de staat. In een vrij systeem zou dat veel meer zijn. Van het verschil wordt onze zogenaamde gratis zorg en onderwijs betaald. Maar ook de politie die ons overal in de gaten houdt.”

Sánchez’ blog trekt meer dan een miljoen bezoekers per maand, vooral uit het buitenland. Maar zelf heeft ze geen internet. De regering beheert de aansluitingen. Ze e-mailt haar bijdragen vanuit hotels. Iemand anders zet ze online. Tweets verstuurt ze per sms vanaf een mobiele telefoon.

Hoe beperkt ook, technologie is haar redding. Zo konden haar vrienden vorig jaar via Twitter alarm slaan toen Sánchez tot twee keer toe werd meegenomen door de politie. Ze wijst naar een gat naast haar voortanden. „Ik verzette me. Weg tand.”

Overweegt u wel eens om te stoppen met bloggen en schrijven?

„Nee, het feit dat ik overal ter wereld lezers heb, beschermt mij juist.”

Is de repressie onder Raúl Castro verminderd?

„Fidel Castro liet dissidenten oppakken en gaf lange straffen. Raúl is veel subtieler. We worden een paar uur vastgezet, zonder rechtszaak, zonder straf. De repressie is constant. Ze willen dat wij merken dat ze ons ieder moment van ons leven volgen.”

De dissidentenbeweging van Cuba oogt verzwakt. Vorig jaar overleed Oswaldo Payá, het belangrijkste gezicht van de beweging.

„Payá was een groot leider, iemand die president had kunnen worden na de transitie. We zijn achtergebleven als wezen. Maar er zijn nieuwe gezichten. Jonge muzikanten, mensen die bloggen, films maken.”

Dat is toch niet genoeg om de Castro’s ten val te brengen?

„De mensen krijgen meer moed, je ziet dat de Cubanen ontwaken. Ik geef het regime niet meer dan vijf jaar. De oude politieke zombies hebben geen ruimte toegestaan aan opvolgers met uitstraling.”

Als de omwenteling komt, wilt u dan een politieke rol?

„Nee. Ik wil altijd een probleem voor de machthebbers blijven. Wie ons in de toekomst ook gaat leiden.”