Europeanen dommer door vervuilde vis

Spanje, Barbate, 8-5-2010 Een vissersboot lost haar zojuist gevangen blauwvin tonijn in de haven van Barbate. De vis wordt gewogen en een Japanse handelaar, met hoed en rode overall, keurt de vis, die direct in de visverwerkingsfabiek wordt getakeld waar hij gezaagd en in stukken gesneden wordt, klaar om naar Japan vervoerd te worden en als sushi te eindigen. Deze tonijnen wegen gemiddeld 200 kilo. Het is een nieuwe en moderne faciliteit, en de vissersboot is van dezelfde firma, Frialba. Spaanse vissers vissen tonijn op de traditionele manier van de Almadraba. Tonijnvisserij met de Madrague, een groot net met verschillende kamers, wordt gebruikt om tonijn te vangen op hun weg van de Atlantische Oceaan in de warmere Middellandse Zee. Zodra de school vissen is waargenomen, trekken de vissers de netten omhoog rond de zogenaamde kamer van de dood. Spanish fishing Tuna the traditional way of the Almadraba, and then Japanese buyers buy and prepare the tuna for the Japanese market. Tuna fishing with the madrague, a vast net with various chambers, used to catch tunas on their way from the Atlantic Ocean into the warmer Mediterranean. Once the shoal of fish has been sighted, fishermen pull up the nets around the so-called chamber of death. Foto: Flip Franssen

Zouden de zuidelijke landen in Europa hun economische crisis kunnen helpen oplossen door minder vervuilde vis te eten? Het lijkt vergezocht, maar een studie die deze week is gepubliceerd in Environmental Health toont aan dat met name in zuidelijke landen als Spanje, Portugal en Griekenland het merendeel van de kinderen tijdens de zwangerschap wordt blootgesteld aan te hoge doses methylkwik. De belangrijkste bronnen van methylkwik zijn vis, schelp- en schaaldieren. De stof remt bij de foetus de ontwikkeling van de hersenen, en leidt later tot een lager IQ, wat zich weer vertaalt in een lagere economische productiviteit. Voor de hele EU schatten de onderzoekers het nadelige effect van het eten van met methylkwik verontreinigde vis op 9 miljard euro per jaar, hoewel in die berekening grote onzekerheden zitten.

Voor het onderzoek werden bij kinderen in de leeftijd van 6 tot 11 jaar, en bij hun moeder, de concentratie methylkwik in hun haren geanalyseerd. In totaal werden 1.875 koppels van moeder en kind onderzocht – zowel uit de stad als van het platteland. Als grenswaarde hanteerden de onderzoekers een concentratie van 0,58 microgram methylkwik per gram haar (μg/g). Lagere waardes duiden op een blootstelling die verwaarloosbare nadelige effecten heeft, aldus de onderzoekers. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert vooralsnog een hogere concentratie, 2,5 μg/g, maar overweegt aanscherping van de norm.

Bij de Portugese koppels scoorde 90 procent boven de waarde van 0,58 μg/g, bij de Spaanse koppels was dat 86 procent, en bij de Griekse 78 procent. Voor bijvoorbeeld Nederland en Italië zijn geen metingen gedaan. De waardes werden gebaseerd op die van het qua consumptie meest overeenkomende, aangrenzende land. Voor Nederland werd daarvoor België gekozen, waar 29 procent boven die waarde van 0,58 μg/g scoorde.

De percentages lagen lager als werd uitgegaan van de WHO-norm. Dan scoorde bijvoorbeeld 32 procent van de Spaanse koppels te hoog, 8 procent van de Portugese en 0 procent van de Nederlandse.

Omgerekend voor heel Europa worden er jaarlijks 1,8 miljoen baby’s geboren die aan te hoge concentraties methylkwik worden blootgesteld – uitgaand van de grens van 0,58 μg/g. Dat is zo’n 30 procent van alle geboorten.

De EU probeert sinds 2002 het gebruik van kwik te verminderen. Zo zijn kwikthermometers al verboden. Overwogen wordt het gebruik van kwik in vullingen uit te faseren. Volgens de wetenschappers moet er meer gebeuren. Leg kolencentrales meer beperkingen op, want zij zijn een belangrijke bron van kwikemissies. Crematoria ook. Eind vorig jaar heeft de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid al voorgesteld de maximaal toelaatbare concentratie methylkwik in vis verder te verlagen.

Marcel aan de Brugh