Europeanen dommer door vervuilde vis

Blauwvintonijn is een potentiële bron van methylkwik. Foto Flip Franssen

Zouden de zuidelijke landen in Europa hun economische crisis kunnen helpen oplossen door minder vervuilde vis te eten? Het lijkt vergezocht, maar een studie die deze week is gepubliceerd in Environmental Health toont aan dat met name in zuidelijke landen als Spanje, Portugal en Griekenland het merendeel van de kinderen tijdens de zwangerschap wordt blootgesteld aan te hoge doses methylkwik. De belangrijkste bronnen van methylkwik zijn vis, schelp- en schaaldieren. De stof remt bij de foetus de ontwikkeling van de hersenen, en leidt later tot een lager IQ, wat zich weer vertaalt in een lagere economische productiviteit. Voor de hele EU schatten de onderzoekers het nadelige effect van het eten van met methylkwik verontreinigde vis op 9 miljard euro per jaar, hoewel in die berekening grote onzekerheden zitten.

Voor het onderzoek werden bij kinderen in de leeftijd van 6 tot 11 jaar, en bij hun moeder, de concentratie methylkwik in hun haren geanalyseerd. In totaal werden 1.875 koppels van moeder en kind onderzocht – zowel uit de stad als van het platteland. Als grenswaarde hanteerden de onderzoekers een concentratie van 0,58 microgram methylkwik per gram haar (μg/g). Lagere waardes duiden op een blootstelling die verwaarloosbare nadelige effecten heeft, aldus de onderzoekers. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert vooralsnog een hogere concentratie, 2,5 μg/g, maar overweegt aanscherping van de norm.

Bij de Portugese koppels scoorde 90 procent boven de waarde van 0,58 μg/g, bij de Spaanse koppels was dat 86 procent, en bij de Griekse 78 procent. Voor bijvoorbeeld Nederland en Italië zijn geen metingen gedaan. De waardes werden gebaseerd op die van het qua consumptie meest overeenkomende, aangrenzende land. Voor Nederland werd daarvoor België gekozen, waar 29 procent boven die waarde van 0,58 μg/g scoorde.

De percentages lagen lager als werd uitgegaan van de WHO-norm. Dan scoorde bijvoorbeeld 32 procent van de Spaanse koppels te hoog, 8 procent van de Portugese en 0 procent van de Nederlandse.

Omgerekend voor heel Europa worden er jaarlijks 1,8 miljoen baby’s geboren die aan te hoge concentraties methylkwik worden blootgesteld – uitgaand van de grens van 0,58 μg/g. Dat is zo’n 30 procent van alle geboorten.

De EU probeert sinds 2002 het gebruik van kwik te verminderen. Zo zijn kwikthermometers al verboden. Overwogen wordt het gebruik van kwik in vullingen uit te faseren. Volgens de wetenschappers moet er meer gebeuren. Leg kolencentrales meer beperkingen op, want zij zijn een belangrijke bron van kwikemissies. Crematoria ook. Eind vorig jaar heeft de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid al voorgesteld de maximaal toelaatbare concentratie methylkwik in vis verder te verlagen.

    • Marcel aan de Brugh