De groothoek van de gans

In het boek Vogelvlucht is te zien wat vogels fotograferen als ze camera’s meekrijgen.

Het is alsof je de vleugels van vogels hoort suizen, alsof je meevliegt op de rug van ganzen, gieren en zeearenden hoog boven bergen en oceanen. De BBC-serie Earthflight geeft met spectaculaire beelden de sensatie van het echte vliegen van vogels.

Nu is de vertaling van het boek bij de serie verschenen: Vogelvlucht. Afgezien van de adembenemende foto’s bevat de uitgave een boeiende inleiding door regisseur John Downer en een nawoord, ofwel the Making of.

Drie jaar heeft een staf van technici, ornithologen, lokale vogelgidsen, piloten, filmers en fotografen besteed aan deze vogelfilm waarin de vogels zelf de hoofdrol vertolken. Het zijn niet de vogels in hun dagelijkse gedrag, maar trekvogels die Downer en zijn crew zo mateloos boeien. Grauwe ganzen die dwars over Europa vliegen. De Noordse stern die jaarlijks tachtigduizend kilometer vliegt. De Amerikaanse zeearend, zeilend over het continent.

Vogelvlucht is niet zomaar een film of een geïllustreerd salontafelboek over vliegende vogels ver weg en hoog in de lucht, gevangen met telelenzen. Het is Downers geniale vondst dat hij de methode „inprenting” (imprint) gebruikt om vliegende vogels als filmacteurs te laten optreden. Inprenting is het verschijnsel dat een vogel die uit het ei kruipt het eerste levende wezen als zijn ouder ziet. Downers redenering is even slim als eenvoudig: als ik nu eens optreed als zo’n pleegouder en ik vlieg in een ultralight vliegtuigje, voorzien van een filmcamera, dan volgen de vogels mij en dan kan ik ze filmen vanuit de lucht. Ik ben dan geen vreemde in het luchtruim maar een vertrouwde verschijning voor „mijn” vogels. „Als de band eenmaal is gesmeed, volgt de vogel zijn surrogaatouder overal”, schrijft Downer. „Filmen is dan relatief gemakkelijk: de ‘pleegouder’ klimt in een filmvoertuig en de vogel vliegt met hem mee alsof hij zijn biologische ouder volgt.” De volgende stap die Downer neemt, is het bevestigen van een lichtgewicht camera op de rug van betrekkelijk sterke soorten als buizerd of gans.

Er is ook kritiek op Vogelvlucht. Een op de mens georiënteerde „inprentvogel” kan, als die de vrijheid verkiest of verdwaalt, nooit zelfstandig overleven; hij is volkomen afhankelijk van de mens.

John Downer, Vogelvlucht, De Fontein |Tirion, 29,95 euro, 239 blz.