Hoe Essent arriveerde in Nieuwolda

De CPNB zal het kennelijk worst wezen. Doet er niet toe of iemand die het geschenk voor de Maand van de Spiritualiteit schrijft, zelf spiritueel is ingesteld. Als het maar een Bekende Nederlander is van wie veel mensen een boekie willen kopen. Boekpromotie is het woord. Wat er in zo’n boek staat, doet er kennelijk minder toe. Hoe valt de keus van het CPNB voor eerder Kluun of dit jaar Jan Mulder, columnist en tafelzitter bij De Wereld Draait Door, anders te verklaren? Of hebben luidruchtige wateren diepe gronden en bouwt Mulder altaartjes in zijn kamers altaartjes of doet hij stiekem aan chakra-healing ?

Nee, Mulder is zo nuchter als de spreekwoordelijke koeienstaart. Doodstil heet zijn boekje, een titel passend bij het thema van de spiritualiteitsmaand, die gisteren werd ingewijd met een ‘gezamenlijke stiltemeditatie op het Museumplein’. Maar over dat type stilte, stilte met een semiregilieus doel die ook altijd zo nodig samen beleefd moet worden, gaat het niet. Nee, het echte geschenk van dit weggevertje is dat juist niet-spirituelen er lol aan zullen beleven.

De Groningse negorij Doodstil werd in 2005 uitgeroepen tot mooiste plaatsnaam van Nederland. Jan Mulder verhuisde een paar jaar geleden zelf naar zo’n Groningse nederzetting, naar het geboortehuis van zijn vrouw in Nieuwolda, waar de omgeving bestaat uit de grootheden ruimte, wolken, gras, stilte. Zoiets geeft geluk en niet weinig ook. Van plattelandsrust zingt Mulder gul de lof (‘we gaan voor de fijne stilte, met een zangvogel erbij, een eenmotorig vliegtuigje hoog in de lucht’) in het geestige tierproza vol vet jongenssentiment dat kenmerkend is voor de mannen van DWDD (ook Nico Dijkshoorn kan er wat van). Aan eerste vriendinnetjes, oude benzinepompen en ‘door Hopper zelf geschilderde’ slagerijen geen gebrek. J.J. Cale meets Cornelis Jetses, en natuurlijk is een Nijhoffiaanse passage over de moeder de vrouw. ‘Zet een vrouw met een wit schort voor de lens en ik snik.’

Lui is Mulder wel. Zelden zo’n dun boekje gezien met zoveel paginalange citaten erin, ook uit eigen werk. Maar Mulders niet geringe verdienste bestaat erin dat hij de stilte meteen wegtrekt uit de zijige spirituele hoek. Stilte is geen middel om tot het hogere te komen, stilte is een levensbehoefte, ‘waarin de mens zich over het algemeen prettiger voelt dan lawaai’. Gefundenes Fressen voor al wie dit grote goed liefheeft.

Mulders voornaamste punt is evenwel iets anders: de windmolenmaffia wil hem van zijn stilte beroven. ‘Een aartsconservatief qua lucht en sloot,’ is hij, maar laat net de provincie Groningen nu opwaarts en voorwaarts willen met windenergie. Een paar van die ‘kaarsrechte mallenmolens’, die hij ‘in strakke regimenten met hoog opzwaaiend gestrekt been’ ziet ‘opmarcheren’ komen pal bij Mulders achtertuin.

‘Nergens is de woede verschrikkelijker dan in de stilte van een volmaakt vredig landschap,’ raast Mulder. Gelijk Bor de Wolf huilt hij om de teloorgang van het landschap. In één moeite door pakt hij wat andere ergernissen mee, zoals slordig taalgebruik. In de wereld van de spiritualiteit hoef je dan niet ver te zoeken. Ruimhartig citeert de auteur uit het glibberproza van spirituele websites – Het samen met elkaar Zijn in Stilte is een bijzondere ervaring – en stampt het plat. Thuiskomen bij Jezelf? ‘Jezelf is een fictie die door belanghebbenden wordt uitgebuit.’

Zelf verstaat Mulder de kunst een dreigend cliché nét af te wenden door een bonkige woordkeus of een plompverloren inconsequentie. ‘De ene stilte is de andere niet,’ durft hij te schrijven, maar de afmaker luidt: ‘zelfs niet als ze uit dezelfde categorie komen.’ Of neem dit: ‘Nieuwolda. Het is er prettig sterven. Alles gaat hier moeiteloos in elkaar over: licht, stilte, tijd dood; het verschil tussen de onderdelen is miniem.’ Dat ‘onderdelen’ redt hem.

Verder krijgen we een door de wind gestriemde catalogus van Groningse plaatsnamen als Modderland, Hongerige Wolf en Nul. ‘Daarachter ligt de woedende Dollard klaar om u op te slokken,’ huilt Bor.

‘Ik wil geen antwoorden op wezenlijke vragen, ik wil meer stilte in mijn bestaan. Punt uit,’ staat er. Dat zijn hartekreten die een mens alleen maar kan onderschrijven. ‘De ziel laat ik even de ziel’, schrijft Mulder. In plaats daarvan vecht hij woedend tegen windmolens. Dat is dan wel niet spiritueel, maar spirit heeft het des te meer.

Jan Mulder: Doodstil. € 2,50

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

Anders dan vorige week gemeld in de rubriek ‘Iedereen leest’ organiseert de CPNB de Maand van de Spiritualiteit niet sinds vijf, maar pas sinds dit jaar. De maand wordt sinds 2007 gehouden en is een initiatief van de KRO, dagblad Trouw en uitgeverij Ten Have. De keus voor Jan Mulder als auteur van het geschenkboekje van dit jaar is dan ook van hen afkomstig en niet van de CPNB.