Grote Griezel heet René

‘Wetenschapper blijf bij je leest”, zegt René van Woudenberg, hoogleraar filosofie van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij ageert tegen het idee dat wetenschap de enige manier is om kennis te verwerven en heeft 2,4 miljoen euro gekregen van een stichting die vindt dat er ruimte moet zijn voor spiritualiteit in wetenschap.

Volgens de gelovige Van Woudenberg „is er ook betrouwbare kennis van niet-wetenschappelijke aard. Zo weet ik zeker dat ik René van Woudenberg heet en dat alle botten in mijn lichaam intact zijn. Dit bewijst dat waardevolle kennis kan bestaan zonder dat er wetenschappelijk onderzoek voor nodig is. Misschien dat kennis over god daar ook een voorbeeld van is.” Zelden zo veel onzin uit de mond van één persoon gehoord.

Zo zijn er zat mensen die zeker weten dat ze Napoleon of Jezus heten. En weten dat je intacte botten hebt is nou net een idee dat zijn oorsprong vindt in de (medische) wetenschap. Het concept ‘bot’ is een door zorgvuldige observatie van de bouw van het lichaam opgedaan idee. Zonder die wetenschap zou Van Woudenberg zijn uitspraak nooit hebben kunnen doen. En de zekerheid over de intactheid van zijn botten kan een illusie zijn. Een vriend van me heeft zes weken zonder het te weten rondgelopen met een gebroken nek. Er moest een vrij wetenschappelijke methode aan te pas komen om daar achter te komen: een röntgenfoto. Hoe weet Van Woudenberg zo zeker dat hij bijvoorbeeld geen botziekte heeft?

Want dat is nou net de crux: wetenschap probeert introspectieve illusies te onderscheiden van werkelijk objectief bestaande kennis. De mens heeft nogal de neiging om patronen te zien die er niet werkelijk zijn: huilende Maria’s in geroosterde boterhammen. Of het intuïtief heel aannemelijke idee dat de aarde plat is. Wetenschap – systematisch observeren en manipuleren van de omgeving – is de enige methode om het verschil te zien tussen jezelf bedotten en de waarheid ontdekken.

Zo mogen Dick Swaab en ik ons van Van Woudenberg niet bemoeien met de vrije wil. Hij bekritiseert het experiment van Libet, dat laat zien dat je iemands besluit in de hersenen kunt aflezen vóórdat die persoon zelf weet dat hij het besluit heeft genomen. Een slecht experiment, vindt hij. Los van het feit dat dit experiment maar één van de vele is dat laat zien dat vrije wil een illusie is, toont Van Woudenberg in zijn kritiek juist de kracht van wetenschap aan: je kunt er betekenisvol over discussiëren. Klopt het experiment, is de interpretatie juist, moet het niet anders?

Dat kan allemaal niet met dogma’s en geloof. Daar moet je vaak vrezen voor je leven als je kritiek hebt. Grote Griezel, die Van Woudenberg. Kijk maar naar zijn hoofd. Dan weet je dat meteen.

    • Victor Lamme