Droogstoppel of punker?

Vandaag kiezen de Tsjechen een nieuwe president. Voor hun proteststem kunnen ze bij Vladimír Franz, een getatoeërde kunstenaar, terecht.

Picture taken on November 5, 2012 shows Czech fully-tattooed artist and drama professor Vladimir Franz react as he stands in front of supporters, cheering as he announces the collection of 88,388 signatures to become eligible for the Czech presidential elections 2013, in Prague, Czech Republic. Despite having no political track record, Franz is running third among nine contenders, according to some opinion polls. "The world of art gives you the capacity to speak authentically about things, you're not infected with the newspeak that people are so fed up with these days," Franz told AFP. AFP PHOTO / MICHAL CIZEK AFP

Redacteur Buitenland

Amsterdam. Nooit eerder heeft de brouwerij van Budejovicky Budvar zoveel bier geëxporteerd als in 2012. Dat is een treffend symbool. Over een brede linie gaat het namelijk redelijk met de Tsjechische economie. Die is over 2012 weliswaar licht gekrompen. Maar met 44 procent van het bruto binnenlands product is de staatsschuld twee keer lager dan het gemiddelde in de eurozone. Tsjechië betaalt op een tienjarige staatslening nu minder rente dan Frankrijk: circa 1,95 procent tegen 2,1 procent.

Politiek gaat het een stuk minder goed. Tsjechië heeft last van de ‘wet van de remmende voorsprong’. De politieke cultuur, die in de jaren negentig dienstbaar was bij de overgang van het communisme naar een democratisch bestuur, is contraproductief geworden. Steeds meer wordt duidelijk dat de politiek tot in zijn vezels is aangevreten door schandalen. Zelfs premier Petr Necas staat sinds kort in een kwade reuk.

Václav Láska, advocaat en adviseur van het anticorruptie-instituut Transparancy International, heeft een klacht ingediend tegen Necas. Hij verwijt de premier omkoping. Dat zou zich vorig najaar hebben afgespeeld. Premier Necas had toen elke stem in het parlement nodig om zijn begroting, waarin ook belastingverhogingen waren opgenomen, er door te krijgen. Drie afgevaardigden van de Democratische Burgerpartij, (ODS), waarvan Necas de politieke leider is, dreigden tegen te stemmen. Het kabinet zou dan ten val komen.

Necas zou hen toen een aanbod hebben gedaan dat ze niet konden weigeren. Het trio zou zijn zetels opgeven in ruil voor functies bij staatsbedrijven. De creativiteit van deze vondst roept nu weerzin op.

Toen president Václav Klaus op Nieuwjaarsdag een massa-amnestie afkondigde, ook voor mensen die vastzitten wegens corruptie, stak een storm van protest op. Circa 600 burgemeesters hebben deze week het portret van Klaus uit de gemeentehuizen verwijderd.

De ODS heeft overigens niet het patent op smoezelige politiek. Zo werd vorig jaar de sociaal-democratische gouverneur David Rath van Centraal Bohemen gearresteerd op verdenking van onder meer fraude met Europese subsidiegelden. Rath had bij zijn aanhouding 7 miljoen kronen (275.000 euro) op zak.

Het vertrouwen in de politiek wordt ook ondergraven door andere chicanes. Zo werd deze week een kabinetscrisis in de kiem gesmoord. Vlak voor Kerst riep politica Karolina Peake, die toen al na één week was ontslagen als minister van Defensie, op tot een breuk met de regering. Maar dinsdag slikte Peake’s partijtje, pas in september afgesplitst van de grotere conservatieve Publieke Zaak, haar dreigement alweer in.

Hoe de wrevel over dit soort ruilhandel bij de verkiezingen vandaag en morgen tot uiting komt, is de vraag. Volgens de (onbetrouwbare) peilingen gaan de volgende kandidaten naar de beslissende tweede ronde over twee weken: Milos Zeman, de ex-leider van de CSSD, die rancuneus is jegens zijn vroegere partij. En Jan Fischer, een partijloze statisticus die populair werd als premier in 2010.

Zeman (68), een getapte populist die van een borrel houdt maar zijn campagnekas niet openbaar maakt, zou een kwart van de stemmen halen. De droogstoppel Fischer (63), die financiële steun heeft van zakenlieden, wordt geschat op twintig procent.

Zeman vindt zijn kiezers in de provincie en breekt ook in bij het linkse electoraat van CSSD-kandidaat Jiri Dienstbier, zoon van de eerste minister van Buitenlandse Zaken na 1989. Fischer is de man van de grote stad.

Maar de onvrede over de politieke cultuur kan ook tot uitdrukking komen in het resultaat voor outsider Vladimír Franz. Deze 53-jarige jurist ontleent zijn faam niet alleen aan zijn carrière als totaalkunstenaar – hij is schilder, dramaturg, regisseur, (punk)muzikant en professor aan de kunstacademie – maar ook aan zijn uiterlijk. Franz is van teen tot oorlel getatoeëerd. Met ruim 10 procent in de peilingen laat hij Dienstbier aan de vooravond van de verkiezingen achter zich. En ook vorst, hertog en graaf Karel Schwarzenberg, de alom gewaardeerde conservatieve minister van Buitenlandse Zaken.