brieven

Joden in Wenen

In de recensie van het aangrijpende boek Bijna zijn wij aan de beurt van Elisabeth Asbrink (Boeken, 28.12.2012) wordt de Zweedse Israëlmissie in Wenen eenzijdig negatief gekarakteriseerd als streven van de christelijke kerk ‘om zieltjes te winnen onder Joodse gelovigen’.

De Schwedische Israelmission was in de jaren twintig opgericht met een tweeledig doel: het bieden van materiële hulp aan verpauperde Joden, wier bestaan steeds moeilijker werd, en de totstandkoming van een dialoog tussen Joden en christenen, onder meer via cursussen over het werk van Martin Buber en andere Joodse denkers. Daar kwamen zowel liberale Joden als ‘messiasgetrouwe’ Joden en niet-Joden op af. Later werd dit centrum als een veilige haven gezien voor vele Joden in de stad. De Schwedische Mission heeft vooral vanaf 1938, na de Anschluss, uitstekend werk gedaan bij het zoeken naar vluchtwegen voor Joden. De Lutherse predikant Göte Hedenquist hielp van 1938 tot 1940 vele mensen aan een uitreisvisum. Soms moest hij daarvoor soebatten bij Adolf Eichmann.

Hetzelfde moest de Nederlandse Truus Wijsmuller-Meijer doen, onverschrokken initiatiefneemster van de Joodse kindertransporten naar Engeland en ons land. Hedenquist werkte met haar en met een vluchtelingenbureau van de Amerikaanse en Engelse Quakers in Wenen samen.Dankzij de Schwedische Mission kregen zo’n 3.000 Joodse vluchtelingen, vooral veel kinderen, een veilig heenkomen. Truus Wijsmuller bracht met haar Kinder-Comité zo’n 10.000 kinderen uit Duitsland en Oostenrijk in veiligheid. De Schwedische Mission functioneerde tot de zomer van 1941. De nazi’s maakten er een eind aan.

Dr. Alle G. Hoekema, Haarlem.

Correctie

In de recensie van Lennons brieven, onder redactie van Hunter Davies (Boeken, 28.12.2012). wordt de ‘gerenommeerde Beatles-biografie Shout!’ (1981) aan Davies toegedicht. De auteur is Philip Norman. Davies schreef The Beatles. The Authorised Biography (1968).

    • Dr. Alle G. Hoekema