Aardrijkskundepionier

Jaap Kamp reconstrueert kort het leven van zijn grootvader: de eerste aardrijkskundeprofessor van Nederland.

De foto van C.M. Kan met zijn dochter Lientje die Jaap Kamp inspireerde tot een reconstructie.

Mijn grootvader Cornelius Marius Kan (1837-1919) was de allereerste aardrijkskundeprofessor in ons land. ‘Opa Kan’ was 68 toen mijn moeder in 1906 ter wereld kwam en zij was 12 toen hij stierf. Dat was in haar woorden „niet leuk en niet aan te bevelen”. Zij was dol op hem geweest. De gepensioneerde professor had haar verwend, zoals grootouders nu hun kleinkinderen verwennen.

Over haar vaders loopbaan repte moeder weinig. Hoogstens dat hij had lesgegeven aan prinses Wilhelmina. Dat was van 1894 tot 1897, vermeldt C. Fasseur in zijn Wilhelminabiografie. Kan gaf ‘boeiende voordrachten’. Het citaat komt uit Wilhelmina’s eigen Eenzaam maar niet alleen, waarin zij niet scheutig is met complimenten aan leermeesters.

Na een studie klassieke talen in Groningen wordt Kan op zijn 21ste conrector aan het gymnasium te Winschoten. Van 1867 tot 1877 doceert hij aardrijkskunde en geschiedenis aan de Rijks-HBS te Utrecht. Dat gebeurt op verzoek van Thorbecke die de hbs-status wil opkrikken met klassiek geschoolde docenten.

In 1873 is Kan medeoprichter van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap, vroeger bekend om prestigieuze expedities, thans een ondernemende vakbond. In 1877 benoemt de Universiteit van Amsterdam Kan tot hoogleraar. Hij zal vooral als inspirerend docent en verteller te boek staan. Als onderzoeker scoort hij weinig: aardrijkskunde is voor hem een praktische wetenschap, bedoeld als opleiding voor leraren aardrijkskunde en koloniale ambtenaren. Na zijn pensionering in 1907 werkt Kan aan zijn magnum opus Handleiding bij de beoefening der economische aardrijkskunde. Het lijvige werk verschijnt in 1912. De foto van de trots kijkende vader en dochter Lientje dateert uit dezelfde tijd. Tot haar overlijden in 1985 heeft de foto op haar bureau geprijkt.

Over mijn grootmoeder was mijn moeder evenmin spraakzaam. Googelen naar Johanna Verwey (1865-1926) geeft één hit: 4 juli 1894 huwt zij C.M. Kan. Het huwelijk zal 12 jaar kinderloos blijven, totdat Lientje wordt geboren. Is mijn moeder een ongelukje geweest? De jonge weduwe Verwey had in 1894 een zoontje van vier. Kan was weduwnaar, zijn vijf zonen waren het huis al uit.

In 1997 gedenkt de UvA de hoogleraar met de oprichting van het C. M. Kan-Instituut voor onderwijs in de Ruimtelijke Wetenschappen. Anno 2007 wordt de naam Onderwijsinstituut voor Geografie, Planologie en Ontwikkelingsstudies. De branding ‘Kan’ zou onvoldoende aantrekkingskracht hebben op studenten.