VS zetten Brits debat over EU op scherp

Ineens bemoeien de Amerikanen zich openlijk met de Britse binnenlandse politiek: blijf in de Europese Unie.

Het lijkt voor sommige Britten ideaal. Maar als het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie stapt, loopt het land het risico de relatie met de Verenigde Staten te beschadigen en internationaal op een zijspoor te worden gezet.

Dat was de weinig verhullende waarschuwing waarmee Philip Gordon, de Amerikaanse onderminister voor Europese Zaken, gisteren in Londen aankwam. Daarmee mengt de grote bondgenoot zich openlijk in de gevoeligste binnenlandse politieke kwestie van dit moment. Achter de schermen had de regering-Obama al vaker haar zorgen uitgesproken over de groeiende publieke en politieke steun in het Verenigd Koninkrijk voor een zogenoemde Brixit, en een referendum daarover.

Gordon zei dat de VS „een sterke Britse stem in een sterke Europese Unie” waarderen en „een naar buitengerichte EU met het Verenigd Koninkrijk als lid” willen. „Het is in ons voordeel als de EU één is, met één enkele stem spreekt en zich richt op onze gedeelde belangen in de wereld en in Europa. Hoe meer de EU zich richt op interne debatten, des te minder kan zij onze partner in het buitenland zijn.” Hij zei dat landen door referenda „in zichzelf gekeerd raken”.

De Amerikaanse waarschuwing komt aan de vooravond van een langverwachte toespraak van de Britse premier David Cameron over de toekomst van de Britten in de EU. Hij geeft die waarschijnlijk over tien dagen, vermoedelijk in Den Haag.

Cameron zal betogen dat de Britten ook het recht hebben bevoegdheden uit Brussel terug te eisen, omdat de eurolanden van hun kant ook bezig zijn de Unie te veranderen. Een nieuwe relatie met de EU, die meer op handel gericht moet zijn, moet de basis zijn voor een referendum na 2015. Minister van Buitenlandse Zaken William Hague is bezig met een zogeheten ‘balans der bevoegdheden’ en weegt de kosten en baten van lidmaatschap af.

Maar de Amerikaanse waarschuwing maakt dat de toespraak een ingewikkelde evenwichtsoefening wordt. Enerzijds verwacht een meerderheid van de Britten een doortastend optreden van de Britse premier. Een deel van de Conservatieve Lagerhuisleden wil dat hij zich uitspreekt voor terugtrekking uit de EU. Ook negen ministers zouden daar voorstander van zijn als het Verenigd Koninkrijk geen bevoegdheden terugkrijgt, melden Britse media, net als Camerons grootste rivaal, de burgemeester van Londen, Boris Johnson.

Anderzijds is daar nu de Amerikaanse interventie, die voor veel Britten als een verrassing zal zijn gekomen. Zij hadden misschien verwacht dat de ‘speciale relatie’ tussen de twee landen sterk genoeg is om te overleven als het Verenigd Koninkrijk zich afzijdig houdt van de rest van Europa. Om de VS – en andere landen – gerust te stellen, zal Cameron duidelijk moeten maken dat hij een betrokken EU-leider is.

Ook het Britse bedrijfsleven roert zich. In een ingezonden brief in de Financial Times waarschuwden begin deze week onder anderen Virgin-topman Richard Branson, en de bestuursvoorzitter van de London Stock Exchange, Chris Gibson-Smith, voor „grootschalige heronderhandeling over ons EU-lidmaatschap”: „Dat zou ons lidmaatschap op het spel zetten en beschadigende onzekerheid creëren voor Britse bedrijven (..). We hebben een sterke, en hervormde EU nodig met het Verenigd Koninkrijk in haar midden.”

Bovendien moet Cameron zijn Europese collega’s niet voor het hoofd stoten: zij zijn nodig als het Verenigd Koninkrijk wil onderhandelen over het terughalen van bevoegdheden. In Dublin noemde de Ierse premier Enda Kenny een Brixit gisteren „een ramp” . EU-voorzitter Van Rompuy riep de Britten op „een actief, volledig en leidend” EU-lid te blijven. Downing Street zei gisteren in een reactie: „De VS willen een naar buitengerichte EU met het Verenigd Koninkrijk. Net zoals wij.”