Oudgediende met ‘nee’ op de lippen

President Obama draagt Jack Lew voor als minister van Financiën. Hij kiest zo voor een gesloten front tegen de Republikeinen.

Binnenkort op Amerikaanse bankbiljetten, de bijzondere handtekening van Jack Lew. Foto AP

Met de voordracht van Jack Lew als nieuwe minister van Financiën heeft de Amerikaanse president Barack Obama gisteren zijn laatste belangrijke kabinetspost ingevuld. Lew is nu nog stafchef van het Witte Huis. Obama maakt met zijn keuze duidelijk dat hij zijn tweede termijn heel anders zal invullen dan zijn eerste. Verdwenen zijn de vrijdenkers, vrouwen en minderheden. Obama kiest nu voor vertrouwelingen, die bewezen hebben te kunnen knokken tegen de Republikeinen – vrijwel allemaal blanke mannen bovendien.

Jack Lew (57) volgt, als de Senaat akkoord gaat, eind van de maand Timothy Geithner op. De bescheiden ogende Jack Lew was het afgelopen jaar als stafchef van het Witte Huis achter de schermen een cruciale speler in de harde onderhandelingen met de Republikeinen. Hij staat bekend als saai en schuchter. Het enige frivole aan Jack Lew is zijn handtekening. Het is deze spiraalvormige krabbel, volgens New York Magazine „de lelijkste handtekening ter wereld”, die binnenkort op nieuwe dollarbiljetten zal staan.

Maar zijn ronde bril en schuchtere voorkomen verhullen dat Lew dossiers vreet. Hij onderhandelt volgens de harde wetten die hij in de jaren tachtig leerde: geef niets toe als het niet hoeft.

De orthodox-joodse New Yorker Lew begon zijn lange carrière in de Democratische partij als beleidsmedewerker van de legendarische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Tip O’Neill. Hij onderhandelde mee aan een akkoord tussen O’Neill en Reagan over de redding van het pensioenstelsel, ten koste van hogere belastingen. Lew ziet het zelf nog altijd als een grote overwinning. Hij bewaart een ingelijst bedankbriefje van Reagan op zijn kantoor. Reagan kreeg volgens het boek The price of politics van Bob Woodward van de Democraten de vrijheid om de deal als zíjn overwinning te presenteren.

In de jaren 90 werd Lew onder Bill Clinton begrotingsdirecteur – een ogenschijnlijk bureaucratische post met veel macht. Lew bleef goede vrienden met de Clintons, en steunde eerst de kandidatuur van Hillary Clinton voor het presidentschap. In 2008 haalde Obama hem desondanks binnen in zijn kabinet, eerst als plaatsvervanger van Clinton op Buitenlandse Zaken, later (opnieuw) als begrotingsdirecteur.

Lew werd een belangrijke onderhandelaar in de crisis over het schuldenplafond, in de zomer van 2011. In gesprekken in het Witte Huis dreef Lew de Republikeinen tot wanhoop, aldus Woodward. Lew viel het Republikeinse wereldbeeld aan als fundamenteel onjuist, en hield daar lange verhandelingen over. Ook gaf hij geen millimeter toe. „Jack Lew zei 999.000 van de miljoen keer ‘nee’”, klaagde de Republikeinse onderhandelaar John Boehner na afloop. „Nee, 999.999 keer. Het was ongelooflijk. Ik zei tegen de president: houd die man hier weg.”

Obama beloonde Lew in januari vorig jaar met een promotie tot stafchef van het Witte Huis. Maar nog geen jaar later moet hij als minister een zichtbaarder plek krijgen. Dat zegt veel over de strijdbare instelling waarmee Obama zijn tweede termijn zal ingaan. De crisis over de begrotingsafgrond is vorige week tijdelijk afgewend. Maar de Republikeinen zijn niet verslagen, en een nieuw crisismoment doemt op: eind februari bereiken de VS opnieuw hun schuldenlimiet. Het Congres moet instemmen met verhoging daarvan, maar de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden zullen daar niet zomaar mee akkoord gaan, ook als Washington daardoor onregeerbaar zal worden.

Obama’s antwoord is harde confrontatiepolitiek. Jack Lew past naadloos in het kernteam dat hij om zich heen verzamelt: vertrouwelingen die bewezen hebben niet toe te geven. John Kerry (Buitenlandse Zaken) heeft al talloze gevechten geleverd met de Republikeinen in het Congres. Chuck Hagel (Defensie) is weliswaar Republikein, maar wordt in zijn eigen partij meer gehaat dan bij de Democraten. John Brennan, het nieuwe hoofd van de CIA, heeft als Obama’s adviseur voor terreurbestrijding vormgegeven aan een van de meest omstreden aspecten van Obama’s buitenlandse politiek: de oorlog met onbemande vliegtuigen.

Hiermee breekt Obama, gedwongen door de omstandigheden, met de filosofie van zijn eerste termijn. Toen hij in 2009 begon, organiseerde hij tegenspraak in zijn kabinet en staf. Hij stelde een ‘team of rivals’ aan, met botsende karakters en ideeën. Timothy Geithner, Lews voorganger, moest iedere dag debatteren met de economische adviseur Larry Summers. Obama nam op basis van argumenten een beslissing. Nu de sfeer in Washington zo vijandig is geworden, kiest Obama voor een gesloten front.