Het is toch beter om klein te zijn

Na alle problemen door steeds maar uitdijende mbo’s onderzoeken twee grote roc’s opsplitsing. Toch is dit niet het begin van een landelijke trend.

(Photo: Dirk-Jan Visser / Rotterdam: 10-05-2005): Vestiging van het Albeda college op het voormalige terrein van de RDM op Heijplaat. Bij deze mbo niveau 2 opleiding worden metaal werkers geschoold. In samenwerking met kunstenaar Ger Bout lassen leerlingen van deze school aan "De Visser" , een groot beeld dat aan de Maas zal komen te staan ten hoogte van Charlois. Hier: Een lasser is bezig met het lassen van de kruk waar 'De Visser' op zal komen te zitten. Hier: Debby Diepbrink houd een stuk staal vast die aangezet wordt. Dirk-Jan Visser

Vaarwel roc, welkom terug mts! Na jaren van schaalvergroting in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) zwaait de slinger de andere kant op. ROC Zadkine en het Albeda College onderzoeken of ze zich kunnen splitsen in vijf tot acht instellingen die gespecialiseerd zijn in onderwijs op één vakgebied. Als dit plan doorgaat, is het de eerste keer dat scholen vrijwillig kleiner worden in plaats van almaar groter.

Zo’n stap was tot voor kort ondenkbaar, maar het mbo is de afgelopen jaren door schade en schande wijs geworden. De regionale opleidingscentra (roc’s) die door ruim twintig jaar fuseren zijn ontstaan, zijn moeilijk bestuurbare kolossen gebleken, waar docenten en leerlingen zich niet thuis voelen.

De enorme schoolgebouwen die de afgelopen decennia in heel Nederland verrezen, zijn hét symbool van deze ontwikkeling. Ze werden vaakmet meer vreugde ontvangen door de bestuurders van wie de bouwopdracht kwam, dan door de mensen die er les moesten geven en krijgen. In een aantal gevallen bleek het pand bij oplevering zelfs niet geschikt om er onderwijs te geven en was er eerst een verbouwing nodig.

Dat er grenzen aan de groei zaten, werd vorig jaar al duidelijk bij de ondergang van scholenreus Amarantis. Die instelling was in zware financiële problemen gekomen omdat er te veel dure gebouwen in de boeken stonden en het leerlingenbestand niet hard genoeg groeide om die tekorten te kunnen compenseren.

Amarantis splitste zich afgelopen zomer noodgedwongen op in vijf kleinere scholen. De voorgenomen defusie van Zadkine en het Albeda College is een volgende stap in het proces van schaalverkleining, omdat het een vrijwillige ‘verdwijntruc’ van deze twee reuzenroc’s is.

Toen de politiek begin jaren negentig de trend naar schaalvergroting inzette, werd hiervan veel heil verwacht. Het onderwijs zou in grote scholen beter én vooral efficiënter en goedkoper worden georganiseerd. Na een voorzichtig begin gingen de zelfstandige meao’s en mts’en in hoog tempo op in regionale opleidingscentra. Het aantal zelfstandige scholen voor middelbaar beroepsonderwijs kromp in twintig jaar van circa vijfhonderd naar ongeveer zeventig.

In het hoger beroepsonderwijs was eenzelfde trend te zien. Ook daar ontstond een ware fusiewoede, met als gevolg dat Nederland nu nog maar zo’n vijftig hogescholen kent. Ook hier deden zich de problemen voor waarmee het mbo te maken kreeg: een te grote afstand tussen bestuurders en de werkvloer, afnemende aandacht voor goed onderwijs en een haperende aansluiting op de arbeidsmarkt.

Dat laatste speelt het sterkst bij het mbo. Vooral bedrijven in de techniek klagen erover dat zij niet het juiste personeel krijgen aangeleverd door de scholen. Sommige bedrijven, zoals de Nederlandse Spoorwegen, zijn daarom maar een eigen bedrijfsschool begonnen.

Is het Rotterdamse voornemen tot opsplitsing nu het begin van een landelijke tendens? Waarschijnlijk niet. Niet overal in Nederland zijn de roc’s (en hogescholen) groot genoeg om uiteen te kunnen vallen in levensvatbare onderdelen. En daarbij kan de benodigde boedelscheiding een kostbare zaak worden.

Daarom ligt het meer voor de hand dat scholen het voorbeeld zullen volgen van hogeschool Inholland. Collegevoorzitter Doekle Terpstra kondigde aan dat hij de heao en hts laat terugkomen, door zijn talrijke economische en technische opleidingen samen te voegen tot een beperkt aantal studies. Concentratie en kleinschaligheid binnen een grote organisatie: dat wordt wellicht de trend van de komende jaren.