Column

Gesprek van de dag

-Goedemorgen, Charles.

- Goedemorgen, Arnout. Leuk weekend gehad?

- Reuze plezierig, en jij?

- Ook heel prettig.

- Jullie zouden toch naar Einstein on the beach gaan? En, hoe was het?

- Fenomenaal, fe-no-me-naal! Een soort caleidoscopische toverlantaarn in een kijkdoos van gedeconstrueerde hallucinaties. Adembenemend. En jullie? Hoe was dat Hanekeretrospectief?

- Ongelooflijk. Achttien uur non-stop Haneke. De existentiële misantropie van het zwarte gat als catharsis van het niets. Ongelooflijk. Er was een standje van Stichting Correlatie in de foyer, stond een lange rij. Op een gegeven moment werd er een rol niet gewisseld, zat de operator te huilen in een hoekje van het projectiehok.

- Klinkt goed, klinkt goed.

- Ja, geweldig.

- Maar goed. Nu het gesprek van de dag.

- O ja, natuurlijk.

- Wacht even, dat gaat over eh…

- Vandervaert!

- Ja, dat is hem. Samuel Vandervaert, meen ik. Speelt in het Nationale Elftal.

- Zegt me niks.

- Mij ook niet. Volg het hockey al jaren niet meer.

- Maar die gaat dus scheiden.

- Ach, altijd spijtig. Van?

- Zijn vrouw, neem ik aan?

- Ik bedoel, kennen we die?

- Ja, dat is die tv-presentatrice die in Duitsland werkt, kom, hoe heet ze…

- Sylvie!

- Sylvie ja.

- Dat is het, Sylvia. De Mol?

- Precies. Sylvia de Mol. Die blonde. Zus van die andere De Mol.

- Joop.

- Ja, die. Enfin, die gaan dus scheiden.

- Kinderen?

- Geen idee.

- Gemeenschap van goederen, huwelijkse voorwaarden?

- Geen idéé.

- Overspel, huisvredebreuk?

- Geen idéé!

- Tja, het huwelijk. Wat kun je ervan zeggen?

- Het is het een of het ander, zeg ik altijd. Scheiden of bij elkaar blijven.

- Da’s waar ja. Hoewel: je kunt ook uit elkaar gaan, en toch níet scheiden.

- Ja, dat zie je soms ook, dat is waar. Er zijn dus eigenlijk drie opties, in grote lijnen.

- Klopt.

- ……

- Zo, nu weet ik niks meer, hoor.

- Nee, ik ook niet. Ik sta te denken van heb ik nog wat, maar nee.

- Ik zal je zeggen, ik vind het nog best lastig, zo’n gesprek van de dag.

- Nou! Pittig hoor!

- Maar goed. Alle begin is moeilijk. Wittgenstein begrijp je de eerste keer ook niet.

- Zo is het. We proberen het morgen gewoon weer!

- Juist. Oefening baart kunst!

- Fijne dag, Charles.

- Jij ook, Arnout.

Verbind een microfoon aan een luidspreker en plaats de luidspreker zo dat de microfoon zijn golven opvangt. Gevolg: een fluittoon die steeds harder wordt. Dat heet een feedback loop. Bij het bestuderen van de media kunnen natuurkundige principe heel leerzaam zijn. De grote kerngeleerde Werner Heisenberg ontdekte – ik vat het in lekentaal samen – dat het waarnemen van elementaire deeltjes het gedrag van die deeltjes beïnvloedt, zodat wij ze eigenlijk nooit in hun natuurlijke staat zien. Daarom wordt dit ook wel de Onzekerheidsrelatie van Heisenberg genoemd. Dit beginsel is van betekenis voor iedereen die waarnemingen doet, van kerngeleerden tot antropologen tot verslaggevers. De ontdekkingsreiziger wilde weten hoe het leven van die junglestam was, wat hij te zien krijgt is hoe het ís, sinds hij kwam kijken.

Van de feedback loop kunnen mediamakers leren dat de input van het systeem in werkelijkheid de output van datzelfde systeem kan zijn. De media vangen ‘het gesprek van de dag’ op, maar dat kan een geluid zijn dat zij zelf geproduceerd hebben. Als de afstand tussen de luidspreker en de microfoon goed is, wordt de muziek correct weergegeven. Staan zij te dicht bij elkaar, dan wordt het signaal telkens opnieuw versterkt, en klinkt weldra slechts oorverdovend gefluit.

Jan Kuitenbrouwer is journalist, schrijver en directeur van de Taalkliniek.