Belangrijkste gevangenenruil sinds begin opstand in Syrië

Syrische rebellen hebben gisteren 48 Iraniërs vrijgelaten, tegen 2.100 gevangenen van het regime. Maar waren het nu pelgrims of gardisten?

Het Syrische regime houdt naar wordt aangenomen meer dan 100.000 mensen vast. De oppositie denkt dat het er veel meer dan 100.000 zijn, maar van onafhankelijke zijde bevestigde cijfers zijn er niet. In elk geval worden de gevangenissen niet noemenswaardig leger door de vrijlating van ruim 2.100 gevangenen in ruil voor 48 Iraniërs die sinds augustus door Syrische rebellen werden vastgehouden. Gisteren werd de uitwisseling bekend.

Het is wel veruit de belangrijkste gevangenenruil sinds de opstand tegen het regime van president Bashar al-Assad. Van tijd tot tijd komen er berichten over uitwisselingen op heel beperkte schaal, op lokaal niveau waarvan het centrale gezag of rebellengeneraals vermoedelijk niet eens weet hebben. Maar dan gaat het over een paar gevangen rebellen tegen een paar gevangen militairen.

Er is geen reden om uit deze ruil op te maken dat meer grote uitwisselingen mogelijk zijn, of dat onderhandelingen tussen regime en rebellen ophanden zijn. Iran is een heel belangrijke bondgenoot van Assad; de laatste gewichtige partner nu Rusland een beetje meer afstand houdt. Dat er veertig keer zoveel Syrische gevangenen worden vrijgelaten als Iraniërs weerspiegelt dat wel.

De Iraniërs werden destijds ten zuidoosten van Damascus door rebellen gevangen genomen, op de weg van de internationale luchthaven naar Sayeda Zeineb, een belangrijk pelgrimsoord waar volgens de islamitische overlevering de kleindochter van de profeet Mohammed ligt begraven. Over hun reisdoel bestond van het begin af onduidelijkheid. De rebellen hielden vol dat het revolutionaire gardisten waren, die door Teheran waren gestuurd om het Syrische regime te helpen in de strijd. Teheran van zijn kant meldde dat het pelgrims waren.

Toen de betrokken rebellen een video publiceerden van pasjes van de Garde die ze bij hun gevangenen zeiden te hebben gevonden, liet de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Salehi weten dat sommigen gepensioneerde gardisten waren – maar op pelgrimage.

Inderdaad gaan jaarlijks honderdduizenden Iraniërs op pelgrimstocht naar Syrië, dat talrijke belangrijke shi’itische heiligdommen telt. Aan de andere kant hebben generaals van de Revolutionaire Garde bevestigd dat ze advies leveren aan het Syrische regime in zijn strijd tegen de rebellen. Maar het valt nog steeds niet met zekerheid te zeggen of de nu vrijgelaten Iraniërs het een of het ander zijn.

De onderhandelingen hebben volgens leiders van de fundamentalistische Turkse hulporganisatie IHH maandenlang geduurd. IHH was in 2010 een van de belangrijkste organisatoren van het hulpkonvooi voor Gaza, dat door Israëlische commando’s ten koste van negen Turkse doden werd tegengehouden. Behalve IHH waren ook Turkije en Iran bij de onderhandelingen betrokken, naast het regime en de rebellen.

Volgens de Iraanse ambassadeur in Damascus, Mohammed Reza Shibahi, is nog niet duidelijk hoe zijn 48 landgenoten Syrië zullen verlaten. Over de weg is moeilijk, zei hij tegen het persbureau AFP, wegens de doorgaande gevechten. „En in elk geval staan ze er absoluut op om het heiligdom van Sayeda Zeineb te bezoeken.”