Verken zelf de diepzee met een afstandsbediening

Prof. Robert Ballard, de oceanograaf die in 1985 per onderzeeër persoonlijk de Titanic terugvond, 3.800 meter diep, wil niet meer het water in. Toch speurt hij nog steeds de zeebodem af. Vanuit Amerika en via zijn onderzoeksschip Nautilus bedient hij een onderwaterrobot met camera’s. Half december werd bekend dat zijn team deze zomer aanwijzingen heeft gevonden voor een grote vloed in de Zwarte Zee ongeveer 5.000 jaar geleden. („Bewijs voor de Zondvloed”, kopten veel websites.)

Via internetverbindingen met zijn instituut aan de universiteit van Rhode Island kunnen ook onderzoekers van elders – en soms zelfs scholieren – achter het stuur zitten. Dat vertelt Ballard in een interview dat vorige week verscheen op het YouTube-kanaal van de Canadese radiozender CBC. Het gesprek vindt plaats in een studio met prachtig licht en dito decor. Alleen de microfoons en koptelefoons doen denken aan een radioprogramma.

Het is te vergelijken met de Marsrobots en ook met het bekijken van sportwedstrijden, zegt Ballard. Als je thuisblijft, zie je vaak juist meer. „Waarom zou je een lichaam sturen, als dat toch niet de onderzeeër uitkan? Daarbinnen kijk je door dezelfde camera.” Het zou onnodig gevaarlijk zijn. Sterker, voor zijn videoscherm ervaart hij soms dezelfde angst als vroeger onder water, zo realistisch is het voor hem.

Ballard is een uitstekend verteller. Als veldonderzoeker en oud-marineofficier grossiert hij in uiterst citeerbare oneliners. Over de gezonken kernonderzeeërs die hij zocht vlak voordat hij op de Titanic stuitte: „We don’t like leavin’ those things around.”

In het interview mag Ballard ook zijn ergernis spuien over het gebrek aan erkenning van het oceanografisch onderzoek. Het geld dat wordt besteed aan de Marsrobot Curiosity zou de exploratie van de oceanen op het huidige niveau duizend jaar gaande kunnen houden. Terwijl het volgens hem een illusie is dat de mens het zonnestelsel gaat koloniseren, laat staan het heelal daarbuiten. We moeten het doen met deze planeet en daarom: „You’d better focus on not messin’ it up.”

Het thema ruimteonderzoek versus verkenning van de oceanen komt meer in detail aan bod in Ballards TED-lezing van vier jaar geleden. Bijna op en neer springend van enthousiasme stort hij een emmer vol saillante feiten over het publiek uit. Waarom staat er ten zuidoosten van Australië een onderzeese bergrug op de kaart? Omdat alleen dáár een onderzoeksschip is geweest. We hebben kaarten van Venus en Mars, maar niet van de bodem van de Stille Oceaan.

En hij somt ontdekkingen van oceanografisch onderzoek op, zoals platentektoniek en de onderzeese rijkdom aan grondstoffen. „Over alle onderwerpen uit deze lezing moest ik als student de verkeerde antwoorden geven om een goed cijfer te krijgen.”

Bekijk de diepe zee via nrc.nl/wetenschap

    • Herbert Blankesteijn