Ook Duitsers maken fouten: infrastructuurprojecten

Over oponthoud in het luchtverkeer gesproken: de opening van de nieuwe luchthaven van Berlijn, al sinds 2006 in aanbouw, is zojuist uitgesteld – voor de vierde maal.

De kosten zijn uiteraard ook uit de hand gelopen. Tot nu toe kost het project, dat voor 100 procent door de overheid wordt gefinancierd, al ruim de helft meer dan was begroot.

Het is een algemeen voorkomend probleem. Negen van de tien publieke infrastructuurprojecten in de wereld blijken uiteindelijk duurder dan aanvankelijk gepland, aldus onderzoek van Bent Flyvbjerg van de Said Business School in Oxford. Deze verhouding is over een periode van zeventig jaar ongeveer gelijk gebleven.

Duitsland heeft het echter wel heel erg slecht gedaan. In 2006 werd een op satellieten gebaseerd systeem van tolheffing voor vrachtwagens in gebruik genomen – drie jaar te laat. In 2009 veroorzaakte een fout bij de aanleg van een nieuwe ondergrondse metrolijn in Keulen de instorting van het stadsarchief – een archief dat zelfs de Tweede Wereldoorlog had overleefd en tot dan intact was gebleven. Door deze catastrofe werd de aanleg van de metrolijn voor onbepaalde tijd uitgesteld.

In de haven van Hamburg wordt al sinds 2007 gewerkt aan de bouw van een nieuwe concertzaal, die inmiddels ruim zeven maal meer zal kosten dan oorspronkelijk de bedoeling was. De omstreden herontwikkeling van het belangrijkste treinstation van Stuttgart ligt op schema om veel duurder uit te vallen dan begroot.

Hoewel zulke excessen vaker voorkomen in het publieke domein, maken ook particuliere Duitse ondernemingen er regelmatig een potje van als het om ingewikkelde projecten gaat. Staalproducent ThyssenKrupp heeft 9 miljard euro – ruim 90 procent van zijn huidige marktwaarde – verspild aan slecht doordachte investeringen in Amerika. En technologiegigant Siemens blijft er moeite mee hebben zijn hogesnelheidstreinen op tijd te leveren.

Deze Duitse onkunde heeft meer oorzaken dan louter pech. De federale structuur van het land bevordert dure projecten die op ijdelheid zijn gebaseerd; overdreven ambitieuze lokale politici kunnen grote delen van de kosten afwentelen op andere overheidslagen. Slecht bestuur, zowel in politiek opzicht als bij de ondernemingen, zorgt voor vriendjespolitiek, die op zijn beurt weer leidt tot slordig projectmanagement en slecht toezicht.

De Duitse neiging om alles te grondig te willen aanpakken verergert de zaak. Het voornaamste probleem bij de nieuwe luchthaven van Berlijn is het volledig geautomatiseerde veiligheidssysteem. Dat is ultramoderne technologie, die helaas niet functioneert.

De Duitse efficiëntie is spreekwoordelijk, maar wordt makkelijk overdreven. In Duitsland kan menselijk onvermogen er net als elders in de wereld toe leiden dat plannen mislukken.

Breakingviews is een dagelijks financieel commentaar uit het buitenland. Vertaling Menno Grootveld.

    • Olaf Storbeck