Living under drones: universiteit brengt gevolgen ‘drone attacks’ in beeld

De oorlog tegen het terrorisme is in de VS vrij onomstreden. De Stanford University probeert met het project ‘Living under drones’ echter de discussie over de Amerikaanse aanvallen met onbemande vliegtuigjes in Pakistan op gang te brengen door te wijzen op de schaduwkanten van de ‘war on terror’.

Demonstranten met een brandende Amerikaanse vlag, gisteren bij een betoging in het Pakistaanse Multan. Foto AFP / S. S. Mirza

De oorlog tegen het terrorisme is in de VS vrij onomstreden. De Stanford University probeert met het project ‘Living under drones’ echter de discussie over de Amerikaanse aanvallen met onbemande vliegtuigjes in Pakistan op gang te brengen door te wijzen op de schaduwkanten van de ‘war on terror’.

De discussies over drones is weer actueel nu Obama deze week John Brennan voordroeg als nieuwe directeur van de CIA. The Guardian omschreef Brennan maandag als “Obama’s drone champion”. Brennan geldt als één van de architecten van het drone-programma van de CIA, dat wordt ingezet om terroristen en terreurverdachten in Pakistan, Jemen en Somalië te liquideren.

Hoewel de onderzoekers van Stanford stellen dat de VS het recht hebben zich te verdedigen tegen terrorisme, wijzen ze op de schaduwzijden van de massale inzet van drones. De onderzoekers berekenden dat bij de ongeveer 340 drone-aanvallen in het noordwesten van Pakistan sinds 2004 al bijna duizend onschuldige burgers om het leven zijn gekomen, onder wie 176 kinderen. Ook wijzen de onderzoekers op de grote psychische gevolgen die de drone-aanvallen hebben voor de bevolking van Pakistan.

De onderzoekers hebben meer kanttekeningen bij het drone-programma: het zou indruisen tegen het internationaal recht en bovendien zou het maar de vraag of de VS wel echt veiliger worden door de grote hoeveelheid drone-aanvallen. Slechts in twee procent van de gevallen zouden ‘top targets’ worden uitgeschakeld en bovendien wekken de aanvallen grote woede bij de Pakistaanse bevolking, waardoor anti-Amerikaanse sentimenten alleen maar verder worden aangewakkerd.

Op de site van het project komen de slachtoffers van de drone-aanvallen uitgebreid aan het woord. Zo vertelt de Pakistaanse tiener Sadaullah Wazir hoe hij door een drone-aanval zijn beide benen verloor en nu zo goed als niets meer zelfstandig kan:

“Before the drone strikes started, my life was very good. I used to go to school and I used to be quite busy with that, but after the drone strikes, I stopped going to school now. I was happy because I thought I would become a doctor. [...] Two missiles [were] fired at our hujra and three people died. My cousin and I were injured. We didn’t hear the missile at all and then it was there. [...] Before [the strike], my life was normal and very good because I could go anywhere and do anything. But now I am not able to do that because I have to stay inside. . . . Sometimes I have really bad headaches. . . . [and] if I walk too much [on my prosthetic legs], my legs hurt a lot. [Drones have] drastically affected life [in our area].”

Khalid Raheem, een oudere man, vertelt over de gevolgen van de dreiging van drone-aanvallen voor zijn dagelijks leven:

“We know that the consequences of drone strikes are extremely harsh. Our children, our wives know that our breadwinners, when they go out to earn a livelihood, they might not come back, and life may become very miserable for them in the years to come. Now we are always awaiting a drone attack and we know it’s certain and it’s eventual and it will strike us, and we’re just waiting to hear whose house it will strike, our relatives’, our neighbors’, or us. We do not know. We’re just always in fear.”

Minister Timmermans ‘worstelt enorm’ met inzet drones

De onderzoekers van Stanford hopen met het project het publieke debat over het gebruik van drones nieuw leven in te blazen. Minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans (PvdA) zei in december in een interview met NRC Handelsblad dat hij de toenemende inzet van drones met zijn Europese en Amerikaanse collega’s wil bespreken. Timmermans “worstelt enorm” met de kwestie:

“Het heeft bijzonder weinig zin om te zeggen: er is een nieuw wapensysteem, oei, dat vinden we eng, dat moet maar weg. Het ís er gewoon. De vraag is nu: onder welke condities en voorwaarden is de inzet van het wapensysteem gelegitimeerd? Ik vind het bijna hallucinerend om te zien hoe mensen risicovrij, van de andere kant van de wereld, vreemd genoeg in een soort gevechtspak gestoken, in een computerachtige setting drones inzetten. De vraag is gerechtvaardigd, omdat het zo risicoloos is voor de gebruiker, of het niet erg makkelijk wordt om het in te zetten.”

Timmermans wil het onderwerp met de Tweede Kamer gaan bespreken en kijken of er geen regelgeving met betrekking tot de inzet van drones nodig is:

“Het is altijd zo, in de hele militaire geschiedenis, dat de regelgeving achter de feiten aanloopt. Eerst komen er nieuwe wapensystemen, en die worden dan ingezet, en vervolgens gaat men nadenken: binnen welke regelgeving vindt die inzet plaats en klopt dat wel? Ik heb de Adviescommissie Volkenrechtelijke Vraagstukken gevraagd zich over de juridische kanten van de inzet van drones te buigen. Op zeker moment zal ik daar ook met de Kamer een debat over voeren.”

    • Pim van den Dool