‘Geen golf, maar een muur van water’

The Impossible van regisseur Juan Antonio Bayona draait om de tsunami van 2004. Hoe maak je zoiets geloofwaardig?

Regisseur Juan Antonio Bayona (rechts)

De Spaanse regisseur Juan Antonio Bayona (El orfanato) creëert in zijn eerste Amerikaanse film The Impossible een zeer overtuigende tsunami. Het scenario is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van het Spaanse stel Maria en Enrique Belon. Zij en hun drie kinderen overleefden ternauwernood de tsunami die in 2004 onder meer Thailand overspoelde.

De vloedgolf moest zo reëel mogelijk overkomen. „De werkelijkheid was ons uitgangspunt.” Het kostte Bayona veel tijd. Hij vertelde met veel enthousiasme hoe het maken van de special effects in zijn werk ging tijdens zijn bliksembezoek aan de Amsterdam Film Week.

„Om heel goed te kunnen begrijpen hoe zij de tsunami ervoeren, hebben we een lang gesprek gehad met Maria Belon en haar zoon Lucas. Daarna maakten we storyboards, die dienden als previsualisatie. Er was echter een probleem: we hadden geen beeldmateriaal van de tsunami zelf uit dat gebied – de tsunami verschilde van plek tot plek.

„Wel vonden we op internet een video-opname die was gefilmd vanaf hoger gelegen heuvels, niet ver van de plek van het hotel van Maria en Enrique. Hun hotel lag ver weg van de meeste resorts. De tsunami op die video gebruikten we als referentie: hoe zag die schokgolf eruit?

Vloedgolf van tien meter

„Uit alles blijkt dat het geen golf, maar een muur van water was. Mensen denken dat de tsunami een soort hoge surfgolf is. Het is echter geen perfecte golf, maar eentje die gebroken is en chaotisch. Een massieve watermuur van 2,5 meter trof het hotel, de bungalows en de palmbomen. Daarna volgde een extreem snel groeiende vloedgolf van bijna tien meter hoog. De gevaarlijkste vloedgolf, er waren er ongeveer zeven, was niet de eerste, maar de tweede. Die bevatte heel veel puin, waardoor mensen zwaargewond raakten.

„We concentreerden ons op drie sequenties. De tsunami, de enorme overstroming die erdoor werd veroorzaakt en de scènes die vanuit het gezichtspunt van Maria zijn gefilmd als zij zich onder water bevindt en geraakt wordt door ronddrijvend puin. Bij de tsunami moest het verrassingselement groot zijn, hij kwam immers onverwacht en overspoelde alles en iedereen. Hiervoor filmden we de acteurs op dezelfde locaties in Thailand als waar het gebeurde. Elk personage stond op dezelfde plek als waar ze toen stonden. De vloedgolf bootsten we in het klein na, met een schaal van één op drie. We deden dit in een Spaanse watertank van 120 bij 60 meter – de op één na grootste in de wereld. We filmden het met tien camera’s.

„Er is een bedrijf uit Edinburgh dat golven vormgeeft. Ze ontwerpen onder meer golven voor zwembaden in amusementsparken en voor surfscholen. Maar bij surfen is het altijd een perfecte golf. Wij hadden een ongewoon verzoek: ontwerp een imperfecte, gebroken golf met een verwoestend effect.

„De vloedgolf die Naomi Watts en Ewan McGregor meevoert, is weer een heel ander probleem. De vraag was: hoe creëren we een sterke stroming? Na veel testen besloten we het met grote pompen te doen die drieduizend liter per seconde rondpompen. We haalden er veertig van naar de Spaanse watertank; ze moesten zorgen voor een constante beweging van het water, een enorme uitdaging. De acteurs zaten in een soort levensgrote ‘bloempotten’ die hen beschermden terwijl ze middenin die vloedgolf zaten. Die mechanische, zeer wendbare bloempotten bestuurden we op afstand met joysticks. Later voegden we digitaal nog meer waterlagen toe die wel in de tank gefilmd werden. Hierdoor reikt het water tot aan de horizon en lijkt er geen einde aan te komen.”

Gevaarlijk puin

„Het woeste water is allemaal echt, geen computereffecten. Het gevaarlijkste puin werd later digitaal toegevoegd. We gebruikten geen green screen voor deze effecten, alleen eentje waarin later de op locatie in Thailand opgenomen horizon werd geplaatst. We gebruikten de computer alleen om palmbomen en andere flora toe te voegen aan de watertankopnames.

„Om de verwarring en paniek van Maria tijdens de tsunami te benadrukken, filmden we haar onder water terwijl ze in een stoel zit die alle kanten op beweegt. Tegelijkertijd doet de camera hetzelfde, waardoor alles rondtolt. Omdat we haar in close-up filmden, zie je de stoel onder water niet. De echte Maria voelde zich alsof ze in een wasmachine zat en de scène waarin alles in het dolle ronddraait, verbeeldt zo haar mentale staat.

„Je kunt niet voortdurend een soort subsonische brom op de geluidsband hebben om de tsunami te verklanken, dan wordt het vlak. Dus veranderden we het geluid van het water in elk shot. Normaliter doe je dat niet, maar het creëert een zeker ritme dat de toeschouwer meevoert. Ik wilde met de muziek niet ook nog eens de emoties van de personages benadrukken. Die zijn al zo intens. Ze gaan meteen van nul naar duizend, er is geen grijsgebied, alles is zwart of wit. De film probeert dit emotionele proces te imiteren. In de eerste helft van de film is er daarom geen muziek. In de tweede helft is de muziek soms heel luidruchtig, maar de noten drukken emoties uit die niet onder woorden te brengen zijn. Ook de toeschouwer moet alle gevoelens van Maria ondergaan en muziek helpt daarbij enorm om een band te smeden tussen personage en publiek.”

Bayona besteedde al met al ruim vier jaar aan The Impossible. Al die moeite is niet voor niets geweest. Zijn idool Steven Spielberg zag de film. Glimlachend: „He loved it.”

    • André Waardenburg