Even langdradige als spectaculaire filmopera

Les Misérables. Regie: Tom Hooper. Met: Hugh Jackman, Russell Crowe, Amanda Seyfried, Anne Hathaway, Sacha Baron Cohen, Helena Bonham Carter.

Ze hebben echt gezongen. Live. Op de set. Terwijl ze aan het acteren waren. Hugh Jackman als Valjean. En Russell Crowe als Javert. En ze hebben er nogal een punt van gemaakt. Want meestal zingen acteurs in musicals natuurlijk wel hun eigen partijen in, maar dan in de studio, met een koptelefoon op en de muziek in hun oren en een man achter de schuifjes om het allemaal extra mooi te laten klinken. Musical is immers het genre waarin mensen voortdurend in zang (en meestal ook in dans) uitbarsten, en aangezien dat sowieso al een over-de-topmanier is om de werkelijkheid weer te geven, mag alles er best een beetje mooier in uitzien en klinken dan in het echt het geval is.

Maar ex-gevangene Valjean en politieman Javert zijn de hoofdpersonen uit Les Misérables (1862), de wereldberoemde sociaal-realistische roman van Victor Hugo die onder andere aan de hand van de levenslange strijd tussen beide mannen de periode beschrijft van de val van Napoleon in 1815 tot de Juniopstand van 1832, een van de voorbodes van de Franse Revolutie van 1848. Hun verhaal is niet mooier dan de werkelijkheid. Maar hard en rauw. En Hugo mag door zijn tijdgenoten dan wel verfoeid zijn om het romantische sentimentalisme van zijn boek, zijn bedoeling was natuurlijk om een politiek epos te schrijven over de opstand van de republikeinen tegen een labbekakkerige koning.

Dat iemand het ooit in zijn hoofd heeft gehaald om die geschiedenis te reduceren tot persoonlijke verhalen in een musical mag een wonder heten. Dat die musical bijna overal ter wereld, behalve in Frankrijk, een succes is, is dan wel weer begrijpelijk. Voor regisseur Tom Hooper was het in ieder geval zijn ideale project na Oscarwinnaar The King’s Speech en hij wilde er graag een realistische musical van maken (voor zover dat geen contradictio in terminis is). Vandaar dat live zingen van de acteurs. Niet iedereen zingt even goed. Je hoort ze ademen en een noot net niet halen. Dat is in ieder geval eerlijk. En in een enkel geval, bijvoorbeeld als Anne Hathaway als Fantine I Dreamed A Dream zingt, simpel en oprecht ontroerend. Anders dan in de meeste musicals zingen de personages in Les Misérables bovendien niet om aan de werkelijkheid te ontsnappen. Op een paar gesproken zinnen na zijn de liedjes de enige vorm van tekst en dialoog. Het is dus meer een opera. Een filmopera.

De vraag is of dat werkt.

Ondanks de populariteit van Les Misérables in het theater is het dramaturgisch gezien niet het best vertelde verhaal allertijden. Die zwakte komt in de filmversie nog meer aan het licht. Er is niet bespaard op modder en vodden: tot zover het realisme. Maar het conflict tussen Valjean en Javert, tussen een man die een tweede kans wil en een man die denkt dat de wet dat verbiedt, is een eindeloze herhaling van zetten. Langdradigheid ligt op de loer.

Dan is er nog een liefdesverhaal, tussen Valjeans pleegdochter Cosette en de jonge revolutionair Marius. Tijd, geschiedenis, de hele wereld is tegen. Dus dat moet wel goed aflopen. Zelfs zo goed dat tegen het einde van de film de indruk bestaat dat het eind goed al goed erin bestaat dat Marius gelukkig getrouwd weer in de veilige boezem van zijn aristocratische familie mag terugkeren en die hele opstand bijzaak was. Daar helpt het prachtige slotnummer waarin alle dode opstandelingen nog eenmaal op de barricades Do You Hear the People Sing ten gehore brengen geen lieve moeder aan.

De zon breekt door. Maar niet doordat er een nieuwe dageraad aanbreekt. Het is een trucje dat Hooper al vanaf de spectaculaire openingsbeelden in een droogdok – waarin Valjean als een moderne Christus een scheepsmast met de Franse vlag torst – scène na scène gebruikt. Hoe mooi-troosteloos de decors ook zijn, hoe uitzichtloos de levens, steeds is er weer dat geelgouden licht dat van de personages heiligen maakt en martelaren. Misschien hadden Hugo’s tijdgenoten gewoon gelijk. En is Les Misérables te sentimenteel en te christelijk. Tom Hooper probeert dat beeld niet te nuanceren. Maar op de Oscarnominaties wordt al druk gewed. Ook niet helemaal onterecht. Het is romantisch spektakel.

    • Dana Linssen