Demotie is gunstig voor ouderen én jongeren

Collectieve arbeidsovereenkomsten in Nederland zijn bovenmatig vriendelijk voor oudere werknemers. Veel cao’s kennen hun extra vrije dagen toe, ontheffingen van diensten op ‘onaangename’ uren en dankzij hun anciënniteit verdienen ouderen dikwijls meer dan jongeren.

Capgemini vraagt nu zijn duurdere, en dus meestal oudere, werknemers om salaris in te leveren. Deels wil dit ICT-bedrijf zo op personeelskosten besparen en deels wil het geld vrijmaken om jongere werknemers beter te belonen.

Capgemini zwengelt een discussie aan die van tijd tot tijd de kop opsteekt. Het is, voorzichtig gezegd, niet het favoriete onderwerp van vakbonden, met hun dikwijls vergrijsde ledenbestand. Niettemin zijn er wel in 28 cao’s afspraken gemaakt over ‘demotie’; in een handjevol komt dat tot concreet tot uiting in loonsverlaging.

Het is vooral de wetgever die de laatste jaren tornt aan de positie van de oudere werknemer. Politiek Den Haag heeft besloten tot afschaffing van de vut en verhoging van de AOW-leeftijd, om enkele voorbeelden te noemen.

Toenmalig minister Donner (CDA) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kondigde ruim drie jaar geleden allerlei maatregelen af om de arbeidsparticipatie van ouderen te verhogen, met als doel dat zij voor werkgevers aantrekkelijker, lees minder kostbare, werknemers moesten worden.

Het belang van een betere positie op de arbeidsmarkt wordt voor ouderen zelf ook groter, als de kabinetsplannen worden uitgevoerd om hoogte en duur van de WW te bekorten, het ontslagrecht te versoepelen en ontslagvergoedingen te beperken. Want het is juist de oudere werknemer die na ontslag moeilijk elders een baan kan vinden. Hij kan zich dus beter niet uit de markt prijzen.

Beloning naar prestatie is logischer dan beloning op basis van dienstjaren. Dan nog zal het dikwijls voorkomen dat oudere werknemers meer verdienen dan jongere, omdat werkervaring en expertise ook een waarde vertegenwoordigen, evenals kennis van het eigen bedrijf. Daardoor zullen ouderen eerder een leidinggevende of andere vitale positie bezetten dan jongere werknemers.

Daar is niets op tegen, zolang verrichte verdiensten voor het bedrijf en uitgekeerde beloningen door het bedrijf, en niet te vergeten (semi)overheidsinstanties, voldoende met elkaar sporen.

Fysieke beperkingen die met de jaren komen, kunnen in sommige beroepen overigens wel een factor zijn om rekening mee te houden. Maar verder is er weinig reden om in arbeidsovereenkomsten onderscheid naar leeftijd te maken.