Chinese krant blijft aan de leiband

Met kleine concessies heeft de Chinese regering een eind gemaakt aan een staking bij een liberaal weekblad. Maar de censuur blijft van kracht.

De nieuwe leiders van China hebben snel duidelijk gemaakt dat de Communistische Partij niet van plan is de greep op de media te verlichten. Een voor Chinese begrippen unieke staking van journalisten van het betrekkelijk liberale Zuidelijk Weekblad (Nanfang Zhoumo) in Guangzhou werd onmiddellijk beëindigd met concessies, dreigementen en – zeer waarschijnlijk – het ontslag van de hoofdredacteur.

De krant die vooral door hervormingsgezinden, intellectuelen en studenten wordt gelezen, verschijnt deze week gewoon in een oplage van 1,6 miljoen exemplaren. De gelijknamige website blijft online. De journalisten sloten gisteravond een akkoord met de propaganda-afdeling van de provincie Guangdong over meer vrijheid bij het kiezen van reportageonderwerpen en minder bemoeienis van de censuur bij het maken van hun kwaliteitskrant.

„De leiband waaraan wij lopen wordt wat losser gemaakt. We hebben een kleine stap in de goede richting gezet. Dit is een kleine overwinning, meer was niet mogelijk”, aldus een economieredacteur die anoniem moet blijven. De actievoerders is ook toegezegd dat zij niet vervolgd worden en hun banen kunnen behouden. Sommigen zijn wel verhoord door de staatsveiligheid.

Hoogstwaarschijnlijk overleeft hoofdredacteur Huang Can de staking niet, hij zal volgens bronnen van persbureau Reuters worden ontslagen. Ook in eerdere botsingen van het Zuidelijk Weekblad met de autoriteiten werd de hoofdredacteur als eerste ontslagen. Directe aanleiding voor de staking was de keiharde ingreep van de Guangdongse propagandachef Tuo Zhen in een beschouwend artikel over de grondwet. Hij herschreef het artikel persoonlijk en maakte daarbij ook enkele storende feitelijke en grammaticale fouten.

De zaak heeft voor veel commotie gezorgd, vooral op het Chinese twittersysteem Weibo. Beroemde Chinese acteurs, intellectuelen en studenten namen het op voor de vrijheid van de krant die in een Chinese context liberaal en hervormingsgezind genoemd kan worden.

„Een woord van waarheid weegt zwaarder dan de hele wereld”, zo citeerde actrice Yao Chen de beroemde tekst van Alexander Solzjenitsyn. Yao Chen heeft 32,4 miljoen volgers. Ook bloggers als de auteur en coureur HanHan, met 10,6 miljoen volgers, namen het op voor stakende journalisten. Hun steunbetuigingen en pleidooien voor meer persvrijheid werden door miljoenen gelezen en onderschreven.

Op straat voor het kantoor van de krant werd twee dagen lang gedemonstreerd door zowel aanhangers van een vrijere pers als aanhangers van de partijlijn. De meeste betogers waren studenten van de Sun Yat-sen Universiteit in Guangzhou.

De massale aandacht op het internet en de demonstraties zorgden ervoor dat de actie een zaak werd voor het pas benoemde Politbureau. Het conflict werd opgelost na bemoeienis van Hu Chunhua, de hoogste partijleider van de provincie Guangdong en ook lid van het Politbureau. Hu, een rijzende ster binnen de partij, geldt als een potentiële kandidaat voor het partijleiderschap over tien jaar en wordt daarom nu al nauwlettend gevolgd.

Hoewel stakende redacteuren spreken van een overwinning, denkt He Weifang, hoogleraar politicologie aan de journalistenschool van de Universiteit van Beijing niet dat de autoriteiten hun greep op de media werkelijk zullen verlichten. „Het Zuidelijk Weekblad in Guangzhou is altijd al een apart geval geweest, de krant heeft de reputatie de grenzen van de censuur op te zoeken en daar soms overheen te gaan”, aldus He. Vooral als zij schrijven over gevoelige kwesties in andere provincies dan Guangdong hebben de journalisten van Zuidelijk Weekblad meer ruimte is hun ervaring. Als het over onderwerpen in hun eigen provincie gaat is de censuur strenger.

De staking werd door bloggers, actievoerende studenten – en internationale commentatoren – gezien als een eerste test voor de hervormingsgezindheid van de nieuwe Chinese partijleider Xi Jinping.

Maar He Weifang betwijfelt of Xi bereid is de greep van de partij op de media te verlichten. „De partij is nog niet klaar voor meer persvrijheid, maar realiseert zich zeer goed dat de partijpers aan geloofwaardigheid heeft ingeboet. De controle op de media zal streng blijven”, verwacht hij.

Binnenkort treden regels in werking voor het internet om het gebruik van gefingeerde namen terug te dringen. Ook de internationale media blijven doelwit.

Een nieuwe correspondent van The New York Times, Chris Buckley, moest eind december naar Hongkong uitwijken omdat zijn journalistenvisum niet werd verlengd. Hij had voor Reuters geschreven over de rijkdom van de familie van vertrekkend premier Wen Jiabao.

In verband met publicaties over Wens fortuin dat geschat wordt op 2,3 miljard dollar zijn de websites van The New York Times nog steeds geblokkeerd in China. Dat geldt ook voor de sites van het financiële persbureau Bloomberg en de South China Morning Post die vorig jaar berichtten over de rijkdom van de familie van partijleider Xi Jinping.

Ook Facebook en You Tube blijven onbereikbaar zonder speciale software.

    • Oscar Garschagen