Schaamte in Kenia over nepagent

Hij had een prachtig uniform, dineerde graag met zijn baas en zat bij het veiligheidsoverleg. Een nepagent en afperser van criminelen zet de Keniase politie te kijk.

‘Ondercommissaris’ Waiganjo

Het zou materiaal voor een ongelofelijk spannende misdaadfilm, of voor een komedie kunnen zijn. Maar het is echt gebeurd. Vijf jaar lang deed bedrieger Joshua Waiganjo in de Keniaanse provincie Rift Valley zich voor als ondercommissaris van politie. Hij onderhield nauwe banden met zijn baas, de echte hoofdcommissaris, en nam deel aan geheime veiligheidsbijeenkomsten. In het geniep deed hij mee aan overvallen langs de snelweg, perste criminelen en ouders af en was betrokken bij veediefstal. Vorige week werd hij gearresteerd en aangeklaagd wegens een geweldige roofoverval.

De zaak heeft tot grote ophef geleid in Kenia. Meer dan ooit staat de Keniaanse politie ter discussie. President Kibaki gelastte dit weekend een onderzoek naar het pijnlijke incident „om uit te zoeken wie Waiganjo betaalde en bevelen gaf”. Kenia’s grootste krant, Daily Nation, schreef zondag: „Het is iedereen bekend dat de politie overspoeld is door corruptie, onbekwaamheid en wreedheid. Maar weinigen konden geloven dat de verrotting de politie zover had aangevreten dat Joshua Waiganjo zich jarenlang als assistent commissaris kon voordoen”.

Waiganjo droeg een politie-uniform van hogere rang met onderscheidingstekens. Hij vergezelde collega’s op gevoelige missies naar gewelddadige streken van Kenia. En hij ontsloeg tien lagere agenten. Hij opereerde vanuit het hoofdbureau van politie in de stad Nakuru. De familie van de 35 jaar oude Waiganjo zegt dat hij door het hoofd van de nationale politie, Mathew Iteere, werd benoemd. Iteere ontkent dat.

Waiganjo had zich de afgelopen tien jaar al twee keer eerder voorgedaan als hoge politiefunctionaris en was daarvoor gearresteerd. In 2003 zat hij zes maanden in de cel wegens dit bedrog. Toch diende hij sinds 2007 als tweede man van de politie in Kenia’s grootste provincie, Rift Valley. In 2010 werd hij opnieuw gearresteerd, dit keer omdat hij als agent bij ouders geld afperste met de belofte dat hij hun kinderen een baantje in het politieapparaat kon bezorgen. Hij kwam op borgtocht vrij.

Waiganjo onderhield kennelijk goede relaties met zijn chefs. Die ontkennen nu bij hoog en laag op de hoogte te zijn geweest van diens ware identiteit. De huidige politiecommissaris van de Rift Valley, John M’Mbijiwe, zou vorig jaar de begrafenis van Waiganjo’s grootmoeder hebben bijgewoond en politieauto’s beschikbaar hebben gesteld om de rouwdragers te vervoeren. M’Mbijiwe houdt vol geen relatie te hebben met de familie. De commissaris zegt dat hij juist lof verdient omdat hij Waiganjo heeft ontmaskerd. Maar Waiganjo’s vader, een gepensioneerde bisschop, noemt M’Mbijiwe „een familievriend”.

Het meest schokkende deel van het verhaal is dat Waiganjo enkele maanden terug deelnam aan een operatie tegen veedieven waarbij meer dan veertig agenten werden gedood. Hij vloog met hoge veiligheidsagenten naar het afgelegen gebied. In de operatie om de 500 gestolen koeien terug te krijgen, liepen de agenten in een hinderlaag van de veedieven. In een politieonderzoek wordt nu gesuggereerd dat Waiganjo als spion voor de veedieven optrad.

De affaire past in een lange rij beschamende incidenten met de politie. Steeds meer Kenianen vragen zich af of hun land in een mislukte staat verandert. Onlangs werd in Nairobi een syndicaat van autodieven opgerold dat gesloten auto’s naar Tanzania smokkelde. De meeste bendeleden bleken politieagenten te zijn. In de klopjacht naar leden van de terroristische organisatie Al Shabaab klagen veel Somaliërs te worden aangehouden door de politie, maar dat ze worden vrijgelaten na betaling van smeergeld

De onlangs uitgebrachte en veel geprezen Keniaanse speelfilm Half Life gaat over de keiharde strijd van criminelen in de sloppenwijken. De misdadigers moeten een groot deel van hun buit afstaan aan de politie, op weigering staat executie. Inwoners van de hoofdstad Nairobi herkennen in het verhaal hun dagelijkse realiteit.

Kenia rekent op de politie om de orde te handhaven bij de verkiezingen begin maart. Bij de verkiezingen vijf jaar geleden, die tot een orgie van geweld leidden met 1.500 doden, viel de politiemacht uiteen. Iedere agent verdedigde toen niet de wet maar zijn stamleden.

    • Koert Lindijer