Onderweg naar Mars? Op tijd naar bed

Zes mannen werden 520 dagen opgesloten, voor een gesimuleerde reis naar Mars. Ze werden luier en kregen slaapproblemen.

Bleek maar verder gezond kwamen de Mars500-bemanning op 4 november 2011 naar buiten, na een gesimuleerde Marsreis van 520 dagen (zo lang kan naar schatting een retourtje Mars duren). „Het is geweldig jullie weer te zien”, zei de Italiaan Diego Urbina, vertegenwoordiger van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA, tegen de verzamelde pers. Al snel daarna werden de nep-Marsreizigers, tevens proefkonijnen, weer afgevoerd voor medische en psychologische tests.

Pas nu, ruim een jaar later, beginnen de eerste wetenschappelijke publicaties over de gesimuleerde ruimtereis te verschijnen. Zoals een artikel vandaag in Proceedings of the National Academy of Sciences over het activiteitenniveau en het dag-nachtritme van de mannen. Die hadden fors te lijden onder de langste simulatie-ruimtemissie tot nog toe, blijkt uit de metingen.

De omstandigheden van een echte Marsreis waren zo goed mogelijk nagebootst, even afgezien van de gewichtloosheid, de kosmische straling en het feit dat het ‘ruimteschip’ een stilstaand buizencomplex was in het Instituut voor Biomedische Problemen (IMBP) in Moskou.

Communicatiesignalen deden steeds langer over de heen- en terugreis: tot 40 minuten tijdens de Mars-landing. Op een beeldscherm werd de aarde steeds kleiner en de rode planeet steeds groter. Halverwege waren drie van de Marsreizigers uitgestapt voor een Marswandeling in een soort zandbak op het complex. In een echt ruimtepak, dat wel. Daarna werd de terugreis weer ingezet.

Intussen werden de mannen aan het werk gehouden met ruim honderd proeven, van psychologische experimenten om hun gemoedstoestand te meten tot het kweken van planten. Het ging de onderzoekers toch vooral om de uitkomsten van de psychologische experimenten.

Uit de online-dagboeken die de mannen bijhielden, bleek dat ze het zeker niet gemakkelijk hadden. Het lekkerste eten (tonijn in olie en chocola) was al binnen een paar maanden op, en na de aanvankelijke opwinding hakten de monotonie en de isolatie er stevig in. Ondanks wrijvingen – zo was er gedoe over de werkverdeling en over de hoeveelheid post van de aarde – bleef de teamgeest overeind.

Maar mocht het ooit van een echte Marsreis komen, dan moet iedereen wel op tijd naar bed. Vrijwel meteen na aanvang van de reis gingen de mannen meer slapen en namen ze meer pauzes, terwijl ze ook slechter sliepen en minder alert waren. Dat blijkt uit metingen met bewegingsmeters aan de polsen van de Marsreizigers. Ze moesten ook twee keer per week een alertheidstestje doen.

Uiteindelijk sliepen en rustten de mannen een half uur langer dan aan het begin van de reis. Wel veerde hun activiteit weer omhoog in de aanloop van de ‘Marslanding’ en in de laatste weken , met de thuiskomst in zicht.

Individuele verschillen zijn aanzienlijk: één van de zes Marsreizigers (namen noemt het artikel niet) had nauwelijks last van de toenemende slaapduur en vermoeidheid. Maar een ander ging over op een dag-nachtritme van 25 uur, waardoor hij vaak al wakker was terwijl de anderen nog sliepen. Nog een bemanningslid ging middagdutjes doen, en een vierde had grote slaap- en concentratieproblemen.

De resultaten komen overeen met wat bekend is van langdurige isolatie zonder daglicht op zuidpoolstations. Volgens de auteurs laten hun resultaten het belang zien van een straf dag-en-nachtritme, in stand gehouden met kunstmatig dag- en nachtlicht en geplande activiteiten.

Hoewel een Marsreis voorlopig zowel technisch als financieel nog decennialang niet haalbaar zal zijn, lijkt de mogelijkheid wel steeds serieuzer overwogen te worden. In november maakten NASA en het Russische ruimtevaartagentschap Roscosmos bekend dat de astronaut Scott Kelly en kosmonaut Michail Kornijenko in 2015 voor een jaar naar het Internationaal Ruimtestation ISS zullen gaan, twee keer zo lang als normaal, om de invloed van langdurige ruimtereizen op het lichaam verder te onderzoeken.

    • Bruno van Wayenburg