Mao's kampen op de schop

Nog dit jaar worden Chinese strafkampen hervormd. De maat was vol toen zelfs de moeder van een verkrachte dochter ‘heropgevoed’ werd.

A guard stands before a gate inside the No.1 Detention Center during a government guided tour in Beijing on October 25, 2012. The rare visit to the facility, which has capacity for 1,000 inmates, was opened to the foreign media as Beijing prepares for the 18th Congress of the Communist Party of China. AFP PHOTO / Ed Jones AFP

Correspondent China

Beijing. Hoeren, vandalen, zakkenrollers en christenen kunnen in China zonder proces worden opgesloten in werkkampen. In het geheim, achter een muur van nationale zwijgzaamheid.

Maar de stilte rondom het gevreesde ‘heropvoeding door arbeid’-systeem (lao jiao in het Mandarijn) werd in augustus vorig jaar verbroken door toedoen van de 39-jarige huisvrouw Tang Hui, moeder van een ontvoerde en verkrachte dochter.

Toen zij door de politie van de zuidelijke stad Yongzhou voor achttien maanden naar het plaatselijke werkkamp werd gestuurd omdat zij niet wilde zwijgen over het lakse optreden van de politie tijdens de ontvoering van haar dochter, stak er een opmerkelijke storm van protest op.

De verontwaardiging op het internet – en verrassend genoeg ook in de gecontroleerde staatsmedia – over Tang Hui’s opsluiting leidde tot een voor Chinese begrippen open debat over de kampen die door Mao Zedong in 1957 werden ingesteld om ‘rechtsen, landeigenaren en reactionairen’ in op te sluiten. En gisteren maakte het Chinese staatspersbureau Xinhua bekend dat het omstreden kampsysteem waarschijnlijk nog dit jaar op de schop wordt genomen.

In China zitten zo’n 400.000 mensen in 350 heropvoedingskampen. Uit onderzoeken van Hongkongse mensenrechtenorganisaties rijst het beeld op kazerne-achtige kampen, waar mannen en vrouwen van elkaar gescheiden zijn en de dagen vooral werkend worden doorgebracht, in fabrieken of op het land. Een 54-jarige vertelde in 2011 dat de gedetineerden de tijd doorbrachten met het testen van computerspelletjes en gold-farming, het verdienen van virtuele munten in de populaire game World of Warcraft. Dit ‘goud’ wordt dan door bewakers doorverkocht aan gamers in Europa en de VS die geen tijd of zin hebben om dagenlang achter een pc te zitten.

„Dit volkomen gedateerde systeem schendt de politieke en juridische rechten van de burgers zoals vastgelegd in de Chinese constitutie en schendt ook het VN-convenant voor burgerlijke en politieke rechten”, aldus de Hangzhouse advocaat Wang Cheng, die vorig jaar een populaire online-petitie voor afschaffing van het kampsysteem opstelde.

Ook Hu Yihua, de advocaat van huisvrouw Tang Hui, behoort tot de groep die de onmiddellijke sluiting bepleit. „De grootheid van een land meet je niet alleen af aan economische groeicijfers en olympische medailles, maar vooral aan rechtvaardigheid, sociale eerlijkheid en de rechten van de mensen”, zegt de jurist. „Wie sluit er nou een moeder als Tang Hui op? Dat is als het wrijven van het ruwste zeezout in een open wond.”

Na alle ophef werd Tang Hui vrijgelaten om voor haar dochter te zorgen. Zelf wilde zij daar vorig jaar liever niet over praten met een buitenlandse journalist, hangende het onderzoek naar het gedrag van de politie in deze zaak. Wel wilde zij telefonisch kwijt dat zij lange tijd wanhopig was en nu vooral razend is op de politie.

Hoe kan het ook anders? Haar dochter Lele, toen 11 jaar, werd in juli 2006 ontvoerd en maandenlang honderden malen verkracht in een bordeel. Pas na honderden petities en de inschakeling van de media kwam de politie in 2008 in actie en arresteerde de zeven verdachten die in juni vorig jaar werden veroordeeld tot de doodstraf (in twee gevallen) en levenslang (in vijf gevallen). Het bordeel lag niet ver van het politiebureau en het vermoeden bestaat dat een van de hoogste politieofficieren er financiële belangen had.

Tang Hui eiste excuses en een schadevergoeding. Zij bleef ook na de rechtszaak in juni vorig jaar de politie en de veiligheidsdiensten van Yongzhou bestoken met petities die zij ook naar de media en de hoogste autoriteiten in Peking stuurde. Verschillende malen bezocht zij het politiebureau en zorgde met haar luidkeelse protesten voor scènes. De hardnekkigheid van Tang Hui wekte zoveel woede dat zij vorige zomer in een heropvoedingskamp werd opgesloten.

Normaal bereiken dit soort besluiten zelden of nooit de buitenwereld, maar ditmaal werd de stilte onmiddellijk doorbroken, onder meer door Deng Fei, verslaggever van het Hongkongse weekblad Phoenix Magazine. Deng Fei volgt al jaren de strijd van Tang Hui en plaatste op Weibo (het Chinese Twitter) een bericht dat tot zijn grote verrassing niet werd gecensureerd, maar juist overgenomen door de staatsmedia. Kort daarop was Tang Hui vrij.

Journalist Deng Fei ziet de zaak als een bewijs dat het systeem van heropvoedingskampen in China zijn langste tijd heeft gehad. „Er bestaat in China grote haat tegen de politie en het kampensysteem.”

    • Oscar Garschagen