Die Patriots kunnen veel meer

De Nederlandse raketten voor Turkije gaan burgers beschermen, zegt Defensie. Maar ze blijken ook een oliepijplijn en een basis van de VS te kunnen beveiligen.

Vandaag zijn de eerste dertig Nederlandse kwartiermakers vertrokken naar het zuidoosten van Turkije om daar de komst van twee Patriot-luchtafweerbatterijen voor te bereiden.

Gisteren ging al een konvooi met 160 legertrucs en zestig zeecontainers aan materiaal voor inscheping op weg naar de Groningse Eemshaven. Allemaal voor de operatie Anatolian Protector, zoals de Nederlande bijdrage aan de NAVO-missie heet. Bedoeling, zei de commandant der strijdkrachten generaal Tom Middendorp gisteren, is de Turkse bevolking te beschermen tegen Syrische aanvallen.

Maar een blik op de kaart leert dat er meer belangrijke doelwitten worden beschermd dan alleen de Turkse bevolking. Het Nederlandse ‘raketschild’ dekt bijvoorbeeld ook de Amerikaanse luchtmachtbasis Incirlik vlakbij Adana af. En ook de strategische terminal bij Ceyhan van de oliepijplijn van Irak en Azerbajdzjan naar de Middellandse Zee, ligt onder de Nederlandse Patriotparaplu.

Daarover werd gisteren tijdens een drukbezochte persconferentie op de Patriotbasis in Vredepeel niets gezegd. Volgens Middendorp heeft de bevolking prioriteit. „Dat is de grootste stad in de regio, met evenveel inwoners als Rotterdam en Amsterdam bij elkaar.”

Het Nederlandse contingent is uitgerust met twee types Patriotraket: de PAC-2 vooral gericht tegen vliegtuigen en de kleinere, snellere PAC-3 die ballistische raketten zoals de Scud kan onderscheppen. De officiële opgave van de capaciteiten van militair materieel is altijd conservatief: je moet tegenstanders in het duister laten tasten over de échte prestaties. Defensie stelt officieel dat de Patriot PAC-3 niet hoger komt dan 20 kilometer en niet verder dan 60 kilometer. Onafhankelijke bronnen zeggen echter dat de PAC-3 meer kan: een ballistische raket op 30 kilometer hoogte raken en op 160 kilometer afstand gevechtsvliegtuigen en kruisraketten raken.

Een tweede blik op de kaart leert dat de NAVO-Patriots daarmee niet heel het zuidoosten van Turkije kunnen beschermen. Diyarbakir, ook een grote stad die volgens Defensie binnen het bereik van Syrische Scuds ligt, valt buiten hun bereik.

De komende dagen zal 300 man Nederlands personeel volgen die de radarsystemen, commandoposten en twaalf lanceerinrichtingen moeten bedienen. Volgens Defensie zal de eerste batterij op 26 januari klaar zijn om Syrische aanvallen te stoppen, ongeveer tegelijk met de Duitse en Amerikaanse Patriot-batterijen bij Kahramanmaras en Gaziantep.

Iran beweert intussen dat de Patriots Turkse doelen moeten beschermen tegen eventuele vergeldingsaanvallen mocht Israël of de VS het controversiële Iraanse kernprogramma bombarderen. Volgens Middendorp speelt dat binnen de dreigingscenario’s „geen enkele rol”.

Volgens kolonel Peter Wijninga, tot vorig jaar commandant van de Groep Geleide Wapens De Peel, is de reden van de mix van PAC-2 en PAC-3-raketten onder meer economisch. De Nederlandse krijgsmacht beschikt maar over 32 PAC-3’s en 160 PAC-2’s. „De langzamere PAC-2 is minder geschikt om ballistische raketten te onderscheppen, maar wel goedkoper. De duurdere PAC-3 wil je alleen inzetten als je raketten zoals de Scud uit de lucht wilt rammen.” Dat laatste is vooral belangrijk wanneer er aanwijzingen zijn dat de Syriërs die raketten voorzien van een chemische lading.

Bij een Syrische luchtaanval of bij ‘simpele’ raketten lanceer je liever een goedkope PAC-2, zegt Wijninga. Maar bij dreiging van chemische raketten „wil je die ‘vieze’ kop wel zo hoog mogelijk onderscheppen om de chemische lading hoog boven de KLM-hoogte via de jetstream, te verspreiden”.

De Syrische strijdkrachten zijn uitgerust met honderden ballistische raketten, vooral van Russische en Noord-Koreaanse origine. Waarnemers gaan ervan uit dat sommige kunnen worden voorzien van zenuwgas, zoals sarin.

Het onderscheid tussen ‘vies’ en ‘niet-vies’ valt intussen nauwelijks te maken wanneer de raket al met 5.000 kilometer per uur de dampkring binnenflitst. Dat betekent dat in een vroeg stadium al duidelijk moet zijn of Syrische regeringstroepen raketten chemisch bewapenen. De NAVO moet dus constant zijn huiswerk over Syrië bijwerken.

    • Menno Steketee