Net als de mens helpt de bonobo ook vreemden

Het is bekend dat de bonobo’s erg sociaal zijn. Maar dat ze liever voedsel delen met vreemden dan met bekenden, is een verrassing.

Redacteur Biologie

Bonobo’s delen vrijwillig fruit met een onbekende bonobo. Sterker nog: de mensapen delen hun voedsel liever met een vreemdeling, dan met een groepsgenoot. Het spontaan helpen van vreemdelingen is dus geen uniek menselijke eigenschap, concludeerden primatologen afgelopen week in PLOS ONE.

Bonobo’s (Pan paniscus) zijn samen met chimpansees (Pan troglodytes) de naaste nog levende verwanten van de mens. De twee mensapen zijn elkaars tegenpolen wat betreft sociaal gedrag. Waar chimps conflicten vaak uitvechten met geweld en machtsvertoon, zijn bonobo’s sterker gericht op verzoening. In de bonobogroep wordt veel geknuffeld, gekieteld en gevreeën in alle standjes.

En nu laten de primatologen Jigzhi Tan en Brian Hare zien dat bonobo’s hypertolerant zijn tegenover vreemdelingen. Tan en Hare deden hun onderzoek in het Lola Ya Bonobo Sanctuary in Congo, een opvangcentrum voor bonobowezen. De bonobo’s leven er in twee verschillende verblijven. De apen uit de twee groepen kunnen elkaar wel zien en horen, maar hebben verder geen contact. Daarmee zijn ze in feite vreemdelingen voor elkaar.

Voor hun experimenten lokten Tan en Hare de bonobo’s een kamertje in met appelpartjes, bananen en ander lekkers. Links en rechts van het fruit zaten een vreemdeling en een groepsgenoot opgesloten, achter een deur die alleen de bonobo kon openen. De aap kon kiezen om de buit alleen op te eten, of om één of beide deuren te ontgrendelen.

Opvallend genoeg bevrijdde de proefbonobo de vreemdeling meestal als eerste. De groepsgenoot moest vaak toekijken hoe de bonobo en de onbekende samen speelden, vreeën en het eten oppeuzelden.

Soms werd ook de groepsgenoot bevrijd, meestal nadat de vreemdeling was losgelaten. De vreemdeling voelde zich daardoor niet bedreigd. Chimpansees zouden dat absoluut niet pikken, merken Tan en Hare op. Chimps trekken zich terug zodra ze merken dat ze in de minderheid zijn. Met goede reden: als een troep chimpansees een eenzaam mannetje tegenkomt wordt er gevochten en gebeten, vaak tot de dood erop volgt.

In een vervolgexperiment stuitten Tan en Hare op de grenzen van de vrijgevigheid van de bonobo. In de nieuwe situatie konden de bonobo’s de vreemdeling nog wel zien, maar niet aanraken. Door aan een touw te trekken kon de aap de onbekende bonobo bevrijden. Alleen als de aap zelf niet bij het eten kon, bevrijdde hij de vreemdeling. Als er geen fysiek contact tegenover staat, houdt de bonobo het voedsel liever voor zichzelf.

Tan en Hare concluderen daaruit dat bonobo’s een sterke drang om nieuwe contacten te leggen, zelfs als dat betekent dat ze zelf minder te eten krijgen.

In de proefopstelling vonden de bonobo’s het kennelijk belangrijker een nieuw iemand te leren kennen, dan om een bestaande relatie te verbeteren. „Als ik een onbekende uit eten neem, heeft dat enorm invloed op mijn relatie met hem, veel groter dan wanneer ik met een goede vriend ga eten”, legt Tan uit aan de telefoon.

Nu is het zo dat de bonobo’s in het opvangcentrum regelmatig nieuwe apen in hun groep moeten verwelkomen. Toch denkt Tan niet dat hun houding ten opzichte van vreemdelingen veel toleranter is dan die van apen in het wild. „Ook in het wild gaan bonobo’s vreedzaam met elkaar om. Vrouwtjes uit buurgroepen reizen soms dagenlang samen, eten in dezelfde boom en bevredigen elkaar”, zegt Tan.

De agressieve chimpansee en vredelievende bonobo staan evolutionair precies even ver van ons af. Wat zegt dit over onze gemeenschappelijke voorouder? Lijkt de mens van nature meer op de xenofobe chimp of de xenofiele bonobo? „Dat is de miljoendollarvraag”, zegt Tan. „Het zou goed kunnen dat de mens een mix van eigenschappen heeft geërfd.”

De mens gaat wel een stap verder in hun hulp aan vreemden dan bonobo’s, schrijven Tan en Hare. Mensen doneren geld aan goede doelen. Een voorbijganger kan zijn leven wagen om een onbekende in nood te helpen. Deze extreme vorm van vreemdelingenhulp kon waarschijnlijk alleen ontstaan dankzij taal en complexe sociale normen, denken Tan en Hare.

    • Lucas Brouwers