Na felle lobby regels voor banken weer versoepeld

Banken kunnen dankzij een versoepeling van de regels straks weer makkelijker hypotheken verstrekken.

De internationale toezichthouder op de financiële markten, het Bazelse Comité voor Bankentoezicht, heeft gisteren een mondiaal plan om de bankensector veiliger te maken op een kernonderdeel fors afgezwakt. De internationale bankensector heeft daar de afgelopen twee jaar intensief voor gelobbyd.

Het Bazelse Comité besloot gisteren unaniem dat een van de regels die ervoor moeten zorgen dat financiële instellingen een nieuwe bankencrisis kunnen doorstaan zonder opnieuw door de belastingbetaler te moeten worden gered – de zogeheten liquidity coverage ratio-regel – op twee punten wordt versoepeld.

Vooraanstaande economen, zoals de Belg Paul de Grauwe, zien de versoepeling als een knieval van de toezichthouder voor de banken. Hij zegt: „De machtige bankenlobby prevaleert over toezichthouders en het maatschappelijk belang.” Hij vreest ook dat „toekomstige bankencrises nu meer waarschijnlijk” zijn.

De liquiditeitsregel is onderdeel van het historische akkoord dat nationale bankentoezichthouders en topmensen uit de hele bankensector in 2010 in Zwitserland sloten, om te voorkomen dat zich een nieuwe bankencrisis zou voordoen. Behalve liquiditeitseisen werden banken toen ook verplicht om grotere hoeveelheden kernkapitaal aan te houden.

Wat wordt er precies versoepeld? Tot gisteren moesten banken voldoende liquide middelen (beleggingen die op korte termijn in contant geld kunnen worden omgezet) aanhouden om in ieder geval dertig dagen door te komen in het geval van een crisis, als zich bijvoorbeeld een run op de banken voordoet en als ze van andere kredietlijnen worden afgesneden. Die regels worden minder streng, en pas later ingevoerd. Banken hoeven nu pas in 2019 aan de eis te voldoen, en niet meer in 2015, zoals oorspronkelijk de bedoeling was.

In het oorspronkelijke akkoord liet het comité weinig ruimte: alleen staatsobligaties en contant geld dat geparkeerd stond bij de centrale banken mochten tot de liquide middelen worden gerekend. Nu mogen ook goud, gebundelde hypotheken (securitisaties) en aandelen van solide bedrijven worden meegenomen. Die beleggingen mogen niet meer dan 15 procent van de liquide middelen bedragen. Ook mogen ze niet tegen hun marktwaarde worden meegenomen, maar met een korting van 25 procent.

Oorspronkelijk hadden alle Bazel-III-regels per 1 januari van dit jaar in moeten gaan. In de Verenigde Staten en in Europa is de invoering ervan echter tot nader orde uitgesteld, omdat er nog over wordt onderhandeld. Europese banken zeiden destijds dat ze de regels pas wilden invoeren nadat de Amerikaanse banken dat ook hadden gedaan.

Lobbyisten van de bankensector hebben de afgelopen twee jaar aangedrongen op versoepeling van de regels. Volgens hen schieten die door. Het zou kredietverlening belemmeren, waardoor het economisch herstel alleen maar verder zou achterblijven. Eind 2011 schatte het Bazelse Comité dat nog niet de helft van alle banken aan de regels voldeed.

Het comité was aanvankelijk sceptisch over de bezwaren van de banken. De toezichthouder zag er een teken in dat de banken weinig hadden geleerd van de crisis en veel bij het oude wilden laten. Het comité ontkende gisteren dat het een knieval heeft gedaan voor de banken. In een verklaring zegt het: „Het akkoord is een teken van onze toewijding om ervoor te zorgen dat banken voldoende liquide middelen aanhouden, en centrale banken niet opnieuw als lender of last resort moeten optreden.”

In Nederland zal de gewijzigde regel vermoedelijk positief door de banken worden ontvangen. De banken kunnen er makkelijker hypotheken door financieren. Buitenlandse banken met veel spaargeld waren voor de crisis de belangrijkste afnemers van pakketten gebundelde Nederlandse hypotheken – en dus de belangrijkste geldschieter voor nieuwe Nederlandse hypotheken. Door de introductie van de Bazel-regels werd dit echter veel minder. Gesecuritiseerde hypotheken mochten niet langer geteld worden als liquide middelen en waren dus minder in trek. Dat zal nu weer veranderen.