'Na één keer comazuipen kan je IQ tien punten zakken'

ILLUSTRATIE - Twee jongeren liggen laveloos op de bank. ANP XTRA ROOS KOOLE

De aanleiding

De risico’s van drinken worden steeds duidelijker, zei Theo Klooster, maatschappelijk werker op de alcoholpoli van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen, vorige week in een interview met het Dagblad van het Noorden. Hij werd geïnterviewd over drankgebruik onder jongeren. „Na één keer comazuipen kan je IQ al met tien punten zakken”, aldus Klooster in het interview. De krant kopte ermee. Een „boude uitspraak” mailt nrc.next-lezer Jasper Rijpma. Kan je IQ echt tien punten zakken na één keer comazuipen?

Interpretaties

De kop van het artikel in het Dagblad van het Noorden luidde simpelweg ‘Na een keer comazuipen kan je IQ met tien punten zakken’. Uit de context van het interview blijkt echter dat Klooster specifiek doelt op jongeren. „Dat hoeft niet”, vervolgt hij na de uitspraak. „Maar alcohol heeft ernstige gevolgen voor een puberbrein.” Maar wat wordt bedoeld met ‘comazuipen’? Bij een eerdere factcheck in deze rubriek is al vastgesteld wat onder ‘comazuipen’ wordt verstaan: drinken met een alcoholvergiftiging tot gevolg. De stelling is dus of het IQ van jongeren door een alcoholvergiftiging met tien punten kan afnemen.

En, klopt het?

De alcoholpoli van het Wilhelmina Ziekenhuis, waar Theo Klooster werkzaam is, is aangesloten bij de poli van het Reinier de Graafziekenhuis in Delft. Dit is dé onderzoeksafdeling naar alcoholgebruik onder jongeren in Nederland. Eind 2010 publiceerde de afdeling, onder leiding van kinderarts Nico van der Lely en jeugdpsycholoog Mireille de Visser, het rapport Voorkom alcoholschade bij jongeren.

Daarvoor werden 356 jongeren onder de achttien jaar onderzocht over een periode van zes maanden nadat zij in het ziekenhuis waren opgenomen voor een alcoholvergiftiging. Bij een deel van hen werden ook neuropsychologische tests afgenomen. Dit waren de jongeren die zeiden regelmatig aan binge drinking te doen, het drinken van grote hoeveelheden alcohol (vijf glazen of meer) op één avond, en die achterblijvende schoolresultaten hadden.

Bij het neuropsychologische onderzoek scoorde 41 procent van deze jongeren niet het intelligentieniveau dat aansloot bij hun score op de Cito-toets of het schooladvies van hun basisschool. De intelligentietests kwamen uit op één of zelfs twee schoolniveaus lager. In sommige gevallen zou het inderdaad mogelijk kunnen gaan om een verschil van 10 IQ-punten of meer: bijvoorbeeld een leerlinge met vwo-advies (waarbij een IQ van 115,6 gemiddeld is) die in het onderzoek een IQ van 98 scoorde (mavo-gemiddelde). Dit verschil uitdrukken in IQ-punten is echter een gechargeerde aanname: Cito-score en IQ zijn niet één op één vergelijkbaar en daarnaast ‘momentopnames’ en geen sluitende intelligentiemetingen.

De onderzoekers vermoeden een verband met het alcoholgebruik van deze jongeren en hun discrepantie in intelligentie. Vermoeden, want een oorzakelijk verband is met dit onderzoek, zonder controlegroep, niet hard te maken. Daarnaast kunnen andere factoren meespelen: zo zou juist het feit dat deze jongeren minder intelligent zijn dan hun leeromgeving van ze eist, eraan kunnen bijdragen dat zij eerder geneigd zijn om alcohol te drinken. De poli is bezig met nader onderzoek naar de gevolgen van alcoholgebruik op het intelligentieniveau van jongeren, dat in de loop van 2013 moet worden gepubliceerd.

Sowieso gaat het hier volgens onderzoeker Mireille de Visser niet om de gevolgen van die ene alcoholvergiftiging, maar om het alcoholgebruik op de langere termijn. Alle neuropsychologisch onderzochte jongeren deden al een langere periode aan binge drinking. Dat een enkele keer ‘comazuipen’ tot een dusdanig grote intelligentieschade zou kunnen leiden, blijkt nergens uit.

Conclusie

„Na één keer comazuipen kan je IQ al met tien punten zakken”, stelde Theo Klooster van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen in een interview met het Dagblad van het Noorden. Het beste onderzoek hiernaar is een rapport uit 2010. Daaruit blijkt dat het intelligentieniveau van veel jongeren die regelmatig alcohol drinken, lager is dan hun eerdere Cito-score of basisschooladvies. De onderzoekers vermoeden inderdaad een verband met alcoholgebruik, maar meerdere factoren wegen mee. Sowieso gaat het hier om alcoholgebruik over een langere termijn, niet om één avond ‘comazuipen’. nrc.next beoordeelt de uitspraak als onwaar.

    • Thomas Rueb