Komiek Beppe Grillo moet nu serieus aan de slag

De politieke partij van webactivist/komiek Beppe Grillo kan volgende maand goed scoren bij de verkiezingen in Italië. Maar nu al begint de partij te scheuren.

Five-Star Movement activist and comedian Beppe Grillo swims across the Strait of Messina in Sicily as he begins his election campaign October 10, 2012. Italian elections are expected to take place in spring 2013. REUTERS/Antonio Parrinello (ITALY - Tags: POLITICS ELECTIONS ENTERTAINMENT) REUTERS

Correspondent Zuid-Europa

Sarego/Mira. Weken na Allerzielen is Paolo Zucchero, inwoner van het Noord-Italiaanse dorpje Sarego, er nog steeds boos over. Vlak voor de katholieke feestdag op 2 november had het flink geregend in het dorp met zesduizend zielen. „De paden van onze begraafplaats lagen er modderig bij. Zelfs de vrouwen moesten rubberlaarzen aan om de familiegraven te kunnen bezoeken. Dat geeft toch geen pas?”

Het gemeentebestuur had de paden moeten repareren, meent de gepensioneerde metaalarbeider. „Maar dat zijn nog jongetjes, die begrijpen niet wat voor schandaal dit was.” Sarego is sinds een half jaar in handen van de Movimento 5 Stelle, de protestbeweging van de bekende komiek Beppe Grillo. Hij is anti-establishment, tegen de traditionele partijpolitiek, tegen Europa en tegen bezuinigingen en heeft zich daarmee tussen de gevestigde partijen weten te wurmen. Volgens peilingen zou de Vijfsterrenbeweging (M5S) bij de komende landelijke verkiezingen tussen de 10 en 20 procent van de stemmen krijgen. Grillo’s electorale doorbraak was dit voorjaar. Bij gemeenteraadsverkiezingen wisten M5S-kandidaten macht te veroveren in een handvol Italiaanse gemeenten.

De anti-politici werden daardoor voor het eerst gedwongen zelf te besturen „Het is hard werken en we moeten nog veel leren. Ik ben in zeven maanden 11 kilo afgevallen”, vertelt Roberto Castiglion, de 32-jarige burgemeester van Sarego in zijn werkkamer.

In Sarego heeft Castiglion, die hiervoor als IT’er werkte, vooral veel tijd gestoken in het toegankelijker en transparanter maken van het gemeentebestuur. Raadsvergaderingen zijn via internet rechtstreeks te volgen en via YouTube terug te kijken. De begroting staat op de website, met alle uitgavenposten tot in eurocenten gespecificeerd. En er werd een applicatie gelanceerd voor de smartphone waarmee burgers kunnen klagen over achterstallig onderhoud in het dorp.

Het illustreert hoezeer M5S een internetbeweging is. Voorman Grillo communiceert bijna uitsluitend via zijn weblog. Hij mijdt de media, die zich uitgeleverd zouden hebben aan de politiek en belangengroepen. Het was een van de weinige adviezen die Grillo hem gaf na zijn verkiezing, vertelt Castiglion. „‘Ga niet in talkshows zitten’, zei hij, ‘daar willen ze je toch alleen maar beschadigen’.”

Nu de landelijke verkiezingen naderen, heeft M5S internetverkiezingen gehouden om kandidatenlijsten op stellen. Een partijprogramma moet snel volgen.

Gennaro Amiranda, een veertiger die al vanaf de beginjaren actief is voor M5S, zal waarschijnlijk voor de partij in het parlement komen. M5S, vertelt hij, won de afgelopen jaren veel krediet door lokaal verzet tegen een hogesnelheidslijn en privatisering van lokale waterbedrijven. Maar binnenkort zal ze ook standpunten moeten innemen over thema’s die ‘normale’ partijen diep kunnen verdelen. Van buitenlandse politiek en de arbeidsmarkt tot morele kwesties zoals het homohuwelijk.

Consensus is niet vanzelfsprekend: de volgelingen van Grillo hebben heel uiteenlopende politieke achtergronden. Een flink deel van de inwoners van het conservatieve en katholieke Sarego stemde voorheen op de rechts-populistische Lega Nord, lange tijd bondgenoot van de gewezen premier Berlusconi.

Heel anders is dat in Mira, een 80 kilometer verderop gelegen stadje waar de beweging ook regeert. Daar is de aanhang eerder centrum-links. Burgemeester Alvise Maniero, met 26 jaar de jongste burgemeester van het land, sympathiseerde voordat hij zich bij M5S aansloot, met Italia dei Valori (‘Italië van de waarden’). Deze anti-corruptiepartij werd opgericht door oud-officier van justitie en maffiabestrijder Antonio Di Pietro, een felle tegenstander van Berlusconi.

Zowel Lega Nord als Italia dei Valori beloofden ooit schoon schip te maken in de oude corrupte bestuursklasse. Maar hun beider leiders vielen recentelijk bij schandalen door de mand. „En zo kwamen wij in beeld”, zegt burgemeester Maniero van Mira (40.000 inwoners) droogjes. „We mogen dan jong en onervaren zijn, maar we zijn de enigen die burgers nog durven te vertrouwen.”

Volgens hem is dit zijn grootste uitdaging: gedesillusioneerde burgers weer te betrekken bij het openbaar bestuur. „Er is zo’n afkeer gegroeid van de politiek, dat niemand er iets mee te maken mee wil hebben.” Maar dit is ook fatalisme uit gemakzucht, meent hij. „Het is nu eenmaal makkelijker om te klagen over politiek dan om zelf iets te doen. Zolang de beweging het over dit doel eens is, kan er best onenigheid bestaan over kwesties waar andere partijen graag ruzie over maken.”

De afgelopen weken begon de beweging M5S niettemin de eerste scheurtjes te vertonen. Federica Salsi, namens M5S in de gemeenteraad van Bologna gekozen, werd een van de eerste ‘dissidenten’, nadat ze openlijk in conflict kwam met Grillo. Aanleiding was haar optreden in een talkshow. Grillo schreef hierover een boos stuk op zijn blog, waarin hij haar mediageilheid verweet. Ze zegt nog steeds namens M5S in de gemeenteraad van Bologna te zitten, maar volgens Grillo is ze uit de beweging gezet en mag ze partijnaam en -logo niet meer gebruiken.

Het conflict, mailt Salsi desgevraagd, „vormt een duidelijk voorbeeld van het tekort aan democratie” en de „gespannen sfeer” in M5S. „Er zijn veel mensen die positief politiek willen bedrijven en vele anderen die alleen maar volgers zijn”. Ze vindt het goed dat Grillo de politieke klasse uitdaagt. „Maar nu het protest is gemobiliseerd is het ook nodig om met voorstellen te komen.”

    • Merijn de Waal