Ik zigzag tussen Afrika en A'dam

Ze combineert getto- muziek uit Harare met galmende kermisdrums. Maar Rina Mushonga, die optreedt op Noorderslag, wil geen wereldmuziek-zangeres zijn, vertelt ze.

Nederland, Amsterdam, 18-12-2012. Portret van de Nederlands-Zimbabwaanse zangeres Rina Mushonga voor een groene buitenmuur naast de parkeerplaats van het oude Volkskrant gebouw. Foto: Andreas Terlaak Andreas Terlaak

Rina Mushonga heeft naar eigen zeggen een ‘lange, kronkelige’ weg afgelegd om te komen waar ze nu is. Zo zigzagde de half Nederlandse, half Zimbabwaanse 32-jarige zangeres heen en weer tussen Nederland en Zimbabwe, met zijstappen naar Engeland en Zuid-Afrika. Maar die kronkels slaan ook op haar muzikale route. Die liep van singersongwriter-achtige liedjes, tot een band in Harare, hoofdstad van Zimbabwe, tot de complex gearrangeerde stijl van haar nieuwste opnamen. Maar het opvallendst aan Mushonga, al te horen in een liedje als All My Ships, is haar prachtige volle stem, die je omhult in alle toonaarden: hoog als een merel of laag als een man.

Rina Mushonga treedt zaterdag op tijdens het Noorderslag-festival in Groningen, waar ze een van de onbekendere namen is. Dat ze onbekend is, komt doordat haar debuut-cd nog moet uitkomen, in februari. Op de dag van Noorderslag arriveert ze ’s ochtends vanuit Engeland. Daar, in Devon, wordt de laatste hand gelegd aan de opnamen van twaalf nummer, onder leiding van Chris Bond, bekend als drummer en producer van de dit jaar doorgebroken Ben Howard. „Ik hou van Howards folky benadering”, zegt Mushonga. „Maar mijn muziek wordt ingewikkelder. We gebruiken akoestische instrumenten maar die combineren en manipuleren we met elektronica. Daar had producer Chris wel oren naar.”

Als Afrikaanse wordt van Mushonga vaak verwacht dat ze wereldmuziek maakt. En omdat ze gitaar speelt wordt ze voor singersongwriter aangezien. Maar Mushonga was als tiener al liefhebber van alternatieve gitaarmuziek. Haar eigen muziek neigt nu naar de omfloerste stijl van War Paint en The XX. Net als hen verrijkt ze het geijkte instrumentarium – gitaar, bas, drums – met accenten van synthesizer en effectapparatuur. „Ik wilde af van het stereotype van een ‘meisje met gitaar’, dus sinds kort heb ik een band. Ik wil grootse, opzwepende muziek maken.”

Een van de nieuwe nummers, Eastern Highlands verwijst naar haar achtergrond, zegt Mushonga. Haar ouders wonen in de streek Eastern Highlands in Zimbabwe. „Het is er heel mooi en groen en sereen. Dat mis ik als ik hier ben”, zegt ze. „Ik hoed me ervoor om als world-muzikant beschouwd te worden. Maar de mooie dingen waarmee ik ben opgevoed, wil ik in mijn muziek verwerken. Daarom zit in dit liedje een eenzaam, dun gitaarlijntje als verwijzing naar de Afrikaanse stijl van gitaar spelen.” Het is een atmosferisch liedje geworden. „We speelden de basgitaar op een slaperig klinkende synthesizer. Voor de drums gebruikten we een galmende kermisdrum.” Haar stem is de kern van de cd. Zanglijnen werden meerdere keren vermenigvuldigd tot een koor van stemmen. „Stempartijen neem ik altijd als eerste op. Ik zorg voor meerdere tracks met zang: soms wel vijftien laagjes die allemaal iets anders doen. Ze doen vraag-en-antwoord, harmonie, of nog iets anders.” Mushonga studeerde Engelse letterkunde in Amsterdam, maar besloot na haar bachelor dat ze muziek wilde maken. Ze speelde op de ‘open mic’-avonden van het Amsterdam Songwriter Guild, waar ook zangers als Lucky Fonz III en Case Mayfield optraden. In 2007 vertrok ze voor een tijd naar Zimbabwe. „Daar begon ik een band met plaatselijke muzikanten, om Afrikaanse muziek te leren kennen en spelen. Vroeger had ik daar geen behoefte aan, maar na al die jaren samen met mijn gitaar, wilde ik in Zimbabwe zijn en luisteren naar de muziek waarmee ik ben opgegroeid.” In Zimbabwe is de gitaar geen vanzelfsprekend instrument. „De lokale muzikanten speelden op hun manier, en ik op die van mij: je hoorde djembes en gitaren door elkaar heen, net als Engels en Shona, de lokale taal, voor de teksten. Het ging goed, maar het blijft Zimbabwe dus er is geen sprake van doorbreken. Bovendien woonden de jongens in het getto, dus dat was altijd knokken om ze bij elkaar te krijgen.” Uiteindelijk ging Mushonga in 2009 terug naar Amsterdam.”

In haar oudere liedjes, op Soundcloud te beluisteren, vallen de verwijzingen naar water op: golven, zee, donker water en aangespoeld zijn. Mushonga zegt: „In teksten zijn water en zee handig als symbool voor dingen die je in het leven meemaakt: vergaan, gered worden, de wisselende staat van het water, woest of gladjes. En het beeld van de oceaan natuurlijk, die voor vrijheid staat.” Ze lacht: „Al heeft Zimbabwe geen kust, ik hou erg van de zee. Mijn opa en overgrootvader waren zeevaarders, misschien dat die achtergrond nu naar buiten komt.”

Rina Mushonga treedt op: 12/1 Noorderslag-festival, Groningen.

    • Hester Carvalho