Even googlen en ze hadden het geweten

Ex-neuroloog Ernst J.S., die wordt verdacht van strafbare feiten, was tot vrijdag werkzaam in een Duitse kliniek. Hoe is dat mogelijk?

Zeven vragen over de zaak-Ernst J.S.

Correspondent Oost-Nederland

Enschede. De omstreden ex-neuroloog Ernst J.S. is afgelopen vrijdag ontslagen door de kliniek in het Duitse Heilbronn waar hij werkzaam was. Vrijdag, toen de NOS aanklopte, zou de kliniek voor het eerst hebben gehoord van de feiten waarvan J.S. wordt verdacht. Het ziekenhuis heeft daarop de beweringen gecheckt, waarna J.S. direct werd ontslagen.

De 67-jarige J.S. is verdachte in de grootste medische rechtszaak tot nu toe in Nederland. Hij moet zich voor de rechtbank in Almelo verantwoorden voor het leed dat hij heeft aangericht met verkeerde diagnoses. Hij heeft mogelijk tientallen patiënten verteld dat ze de ongeneeslijke ziekten alzheimer, parkinson of multiple sclerose hadden, terwijl dat niet zo was. Onlangs werd bekend dat hij bij dertien van zijn patiënten wellicht ten onrechte hersenoperaties of hersenbiopsieën liet verrichten.

Na zijn gedwongen vertrek uit Medisch Spectrum Twente in Enschede – hij moest daar eind 2003 weg vanwege zijn medicijnverslaving – heeft J.S. nog in verschillende Duitse ziekenhuizen gewerkt. Zo is hij actief geweest in Bad Fredeburg, Bad Laasphe en Nienburg.

1Hoe is het mogelijk dat deze arts kon blijven werken?

J.S. heeft zich in 2009, onder druk van de Inspectie voor de Gezondheidszorg, uitgeschreven als arts en neuroloog. Hij mag in Nederland niet meer werken, maar zijn diploma’s zijn in het buitenland nog wel geldig. J.S. is niet veroordeeld en nooit officieel geschorst. Sterker, de Inspectie keurde het in 2006 zelfs onder voorwaarden goed dat de arts weer aan de slag ging. Ze wist ervan.

2Waarom diende de Inspectie nooit een tuchtklacht in?

De Inspectie kwam officieel pas in 2010 met J.S. overeen dat hij zich ‘voor nu en in de toekomst’ zou uitschrijven uit het BIG-register. Bij uitschrijving zou de inspectie geen tuchtrechtelijke procedure beginnen, beloofde ze. Eerder, in 2004, vond de inspectie dat ze „onvoldoende feitenmateriaal” had voor een tuchtklacht.

3Had het Duitse ziekenhuis kunnen weten dat ze te maken had met een ‘schandaalarts’?

Volgens de kliniek in Heilbronn, die J.S. inhuurde via een bemiddelingsbureau in Berlijn, beschikte hij over de vereiste papieren. Ook is navraag gedaan bij een ziekenhuis waar hij eerder werkte. De kliniek dacht voldoende zekerheid te hebben over zijn kwalificaties.

Dat neemt niet weg dat het had kunnen weten wat er speelde. Kijken op Google of een blik in het Nederlandse BIG-register was genoeg geweest. Volgens de NOS wist de kliniek al in 2011 dat J.S. zich in Nederland als arts had laten uitschrijven.

Duitsland heeft geen centrale inspectie, maar een inspectie per deelstaat. De toezichthouders hebben een grote autonomie; er is maar beperkte uitwisseling van informatie, stelde VVD-minister Schippers van Volksgezondheid zaterdag in Nieuwsuur.

4Politici drongen al een paar jaar geleden – toen uitkwam dat J.S. in het buitenland werkte – aan op een Europese zwarte lijst van artsen. Waarom is die lijst er nog niet?

Een zwarte lijst is juridisch ingewikkeld. Landen hebben eigen systemen en regels. Volgens minister Schippers wordt gewerkt aan een ‘waarschuwingssysteem’ voor een aantal Europese landen. Behalve diploma’s moeten ook sancties worden uitgewisseld, vindt ze. Maar zo’n lijst had J.S. waarschijnlijk niet kunnen tegenhouden. De ex-neuroloog kreeg officieel nooit een sanctie opgelegd, niet door het Medisch Tuchtcollege en niet door de strafrechter.

5Zijn er Duitse patiënten gedupeerd?

Voor zover Geschäftsführer Thomas Jendges van de kliniek in Heilbronn dat heeft kunnen nagaan, heeft J.S. patiënten daar geen schade berokkend. Wel meldde zich afgelopen weekend een patiënte die problemen kreeg nadat J.S. bij haar een lumbaalpunctie had uitgevoerd. Volgens Jendges was J.S. daartoe bevoegd en kan zoiets „altijd een keer gebeuren”.

J.S. werkte er als arts-assistent. Hij stond onder supervisie van een Chefarzt en Oberarzt. De kliniek in Heilbronn huurde hem sinds begin 2011 in, vaak voor kortere periodes. Duitsland kampt met een tekort aan neurologen. Het is gebruikelijk om dat op deze manier op te vangen.

6Waarom zit J.S. niet vast?

De letselschadespecialist die de belangen behartigt van tweehonderd slachtoffers van J.S., Yme Drost, vindt het de hoogste tijd dat het Openbaar Ministerie (OM) de ex-neuroloog in voorlopige hechtenis neemt. Het OM vindt van niet. Als J.S. nu de fout ingaat, is dat een zaak voor de Duitse justitie, aldus een woordvoerder.

Het OM ging eerder niet over tot aanhouding omdat er „alles afwegende” geen noodzaak toe bestond. De woordvoerder: „De verdachte werkt mee aan het onderzoek. Telkens als we hem oproepen, komt hij.”

7Wat drijft deze arts?

In het enige interview dat hij tot nu toe heeft gegeven, in oktober 2009 aan NRC Handelsblad, vertelt J.S.: „Ik werk heel graag. Ik had de indruk dat het goed voor me was, dat het inhoud zou geven aan mijn leven.’’

In zowel de kliniek in Bad Fredeburg als in Bad Laasphe werd hij ontslagen. In Bad Fredeburg naar eigen zeggen omdat er niet genoeg patiënten waren, in Bad Laasphe nadat twee Nederlandse journalisten hem daar hadden opgespoord. „En als dit soort dingen publiek wordt, kan de directie nog maar één ding doen; je verwijderen.” Hij zei toen dat hij inzag dat het voor hem niet meer mogelijk zou zijn om als arts te werken.

    • Annette Toonen