Er was tóén geen strafzaak, wel een tekort aan neurologen

Neuroloog Ernst J.S. kreeg vrijdag ontslag in Duitsland. In Nederland mocht hij al jaren niet werken. Hoe kon deze verdachte in ’s lands grootste medische rechtszaak tot nu toe voor de vierde maal bij een Duitse kliniek aan de slag?

HEILBRONN - De Klinikum am Gesundbrunnen in Heilbronn. De omstreden neuroloog Ernst Jansen Steur werkt bij het Duitse ziekenhuis. Dat meldden de NOS en de regionale omroep RTV Oost. De afdeling neurologie en collega's van Jansen Steur bij de Klinikum am Gesundbrunnen zouden dat hebben bevestigd. ANP THOMAS NIEDERMULLER DPA

De omstreden ex-neuroloog J.S. is vrijdag ontslagen door de Klinikum am Gesundbrunnen in het Duitse Heilbronn, nadat daar bekend was geworden dat hij in Nederland is verwikkeld in een strafzaak en niet meer als arts staat geregistreerd.

Voor zover bekend is het de vierde keer dat de arts in Duitsland aan de slag is gegaan. J.S. is na zijn gedwongen vertrek in 2003 uit Medisch Spectrum Twente in Enschede, wegens medicijnverslaving, actief geweest in ziekenhuizen in Bad Fredeburg (2006), Bad Laasphe (2007) en Nienburg (2010).

De 67-jarige J.S. is verdachte in de grootste medische rechtszaak tot nu toe in Nederland. Hij moet zich voor de rechtbank in Almelo verantwoorden voor verkeerde diagnoses. Hij heeft mogelijk tientallen patiënten verteld dat ze de ongeneeslijke ziekten alzheimer, parkinson of multiple sclerose hadden, terwijl dat niet zo was. Onlangs werd bekend dat hij bij dertien van zijn patiënten wellicht ten onrechte hersenoperaties of -biopsieën heeft laten verrichten.

1Hoe is het mogelijk dat deze arts kon blijven werken?

J.S. heeft zich in 2009, onder druk van de Inspectie voor de Gezondheidszorg, uitgeschreven als arts en neuroloog uit het BIG-register, een lijst van mensen die een medisch beroep mogen uitoefenen in Nederland. Zijn diploma’s zijn in het buitenland nog wel geldig. J.S. is niet veroordeeld en nooit officieel geschorst. Sterker, de inspectie keurde het in 2006 onder voorwaarden goed dat de arts weer aan de slag ging. Hij moest het aan de inspectie melden als hij zijn werk zou hervatten en zijn nieuwe werkgever inlichten over zijn verslavingsprobleem.

2Waarom diende de inspectie nooit een tuchtklacht in?

De inspectie kwam officieel pas in 2010 met J.S. overeen dat hij zich zou uitschrijven uit het BIG-register. Ze zou dan geen tuchtrechtelijke procedure beginnen. Waarom de inspectie het zo regelde, is onbekend. Eerder, in 2004, vond de inspectie dat ze „onvoldoende feitenmateriaal” had voor een tuchtklacht.

3Kon het Duitse ziekenhuis weten een ‘schandaalarts’ in huis te hebben?

Volgens de kliniek in Heilbronn, die J.S. inhuurde via een bemiddelingsbureau in Berlijn, beschikte hij over de vereiste papieren. Ook is navraag gedaan bij een ziekenhuis waar hij eerder werkte. De lokale Heilbronner Stimme meldde gisteren dat binnen de kliniek al in 2011 bekend was dat J.S. was verwikkeld in een strafzaak. Maar omdat hij niet is veroordeeld en een arrestatiebevel ontbrak, zou de personeelsafdeling toch hebben besloten hem in te zetten. De directie, die zegt daar niets van te hebben geweten, zoekt uit hoe het zit.

Duitsland heeft geen centrale inspectie; toezicht gebeurt per deelstaat. Die inspecties hebben veel autonomie; ze wisselen maar beperkt informatie uit, zei minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) zaterdag in Nieuwsuur.

4Politici dringen aan op een Europese zwarte lijst van artsen. Dat deden ze al eerder. Waarom is die lijst er nog niet?

Een zwarte lijst is juridisch ingewikkeld. Landen hebben eigen systemen en regels. Volgens minister Schippers wordt gewerkt aan een ‘waarschuwingssysteem’ voor een aantal Europese landen. Behalve diploma’s moeten ook sancties worden uitgewisseld, vindt ze. Maar zo’n lijst had J.S. waarschijnlijk niet tegengehouden. De ex-neuroloog kreeg officieel nooit een sanctie opgelegd, niet door het Medisch Tuchtcollege en niet door de strafrechter.

5Zijn er Duitse patiënten gedupeerd?Voor zoverde kliniek in Heilbronn heeft kunnen nagaan, heeft J.S. patiënten geen schade berokkend. Wel meldde zich dit weekeinde een patiënte die problemen kreeg na een lumbaalpunctie die J.S. bij haar had uitgevoerd. De punctie was pijnlijk en duurde lang. Ze had er dagen last van. Volgens manager Thomas Jendges was J.S. daartoe bevoegd en kan zoiets „altijd een keer gebeuren”. Justitie in Heilbronn overweegt nader onderzoek.

J.S. werkte er als arts-assistent. Hij stond onder supervisie van een Chefarzt en Oberarzt. Klinikum am Gesundbrunnen huurde hem sinds begin 2011 in, voor weken en soms maanden. Duitsland kampt met een tekort aan onder meer neurologen. Het is gebruikelijk het tekort op deze manier op te vangen.

6Waarom zit J.S. niet vast? De letselschadespecialist die de belangen behartigt van 200 slachtoffers van J.S., Yme Drost, vindt het hoog tijd dat het Openbaar Ministerie (OM) de ex-neuroloog in voorlopige hechtenis neemt. Het OM vindt van niet. Als J.S. nu de fout ingaat, is dat een zaak voor de Duitse justitie, zegt een woordvoerder.

Het OM ging eerder niet over tot aanhouding omdat er „alles afwegende” geen noodzaak toe bestond. „De verdachte werkt mee aan het onderzoek. Telkens als we hem oproepen, komt hij.”

7Wat drijft deze arts? In het enige interview dat hij tot nu toe heeft gegeven, in oktober 2009 aan NRC Handelsblad, vertelt hij over zijn ‘helperssyndroom’, zijn behoefte om anderen te helpen. In Bad Fredeburg werd J.S. naar eigen zeggen ontslagen wegens gebrek aan patiënten, in Bad Laasphe nadat twee Nederlandse journalisten hem daar hadden opgespoord. „En als dit soort dingen publiek wordt, kan de directie nog maar één ding doen; je verwijderen.” Hij zei toen in te zien dat werken als arts voor hem niet meer mogelijk zou.

    • Annette Toonen